Së fundmi u raportua se dy shtëpi në një enklavë ekskluzive pranë Moskës ishin blerë për vajzat e presidentit rus Vladimir Putin nga një kompani qipriote e quajtur Ermira, e cila zyrtarisht ishte në pronësi të një avokati rus, por në realitet i përkiste Putinit.
Lidhja e ngushtë midis Rusisë dhe Republikës Greko-Qipriote të Qipros është e qëndrueshme, e gjitha e përhapur dhe, shumë besojnë, mjaft e pashëndetshme. Por cila është zgjidhja e këtij problemi?
Republika ka një popullsi prej rreth 800,000 - ose vetëm 0.002 për qind e popullsisë së përgjithshme të Bashkimit Evropian. Megjithatë, në dekadën e fundit, Qiproja e vogël ishte investitori i tretë më i madh i huaj direkt në Rusi. Paratë ishin kryesisht kapital rus, i cili ishte fshehur në det të hapur në Qipro për të shmangur taksat dhe kontrollin, dhe më pas u riinvestuan përsëri në Rusi.
Nga viti 2012 deri në vitin 2013, një krizë jashtëzakonisht e rëndë bankare në Qipro ishte afër destabilizimit të të gjithë Eurozonës. Bankat qipriote ishin të mbivlerësuara dhe një kredi emergjente prej 2.5 miliardë eurosh nga — po — Rusia nuk arriti të stabilizonte situatën. Vetë BE-ja duhej të ndërhynte.
Më pas, vetëm vitin e kaluar, një skandal i jashtëzakonshëm përfshiu klasat politike të vendit, kur gazetarët e zellshëm investigativë zbuluan një komplot të gjerë për të siguruar pasaporta qipriote (dhe për rrjedhojë të BE-së) për shtetasit e huaj përmes Programit të Investimeve të Qipros. Sipas skemës, shtetasit e huaj të kualifikuar mund të blejnë shtetësinë për 2.15 milionë euro. Midis të akuzuarve ishte një ish-president i Parlamentit të Qipros.
Këta aplikantë kishin precedentë penalë dhe për këtë arsye nuk ishin të përshtatshëm për programin. Por gjatë periudhës që operoi, nga 2007 deri në 2020, gati 6,800 të huaj të pasur blenë nënshtetësinë e BE-së nga Qipro – dhe po, shumica dërrmuese ishin rusë.
Ishulli i Qipros është ndarë që nga viti 1974, me Republikën Qipriote Greke në jug dhe Republikën Turke të Qipros Veriore (TRNC), ku tani jeton pakica turke qipriote (rreth 250,000). Një forcë paqeruajtëse e Kombeve të Bashkuara, që patrullon kufirin efektiv midis veriut dhe jugut, është vendosur përgjithmonë atje. Republika Greke Qipriote është e njohur ndërkombëtarisht. Vetëm Turqia e njeh TRNC-në në veri.
Tregimet se pse Turqia pushtoi për ta kapur veriun dallojnë shumë. Por, në atë kohë, kolonelët neofashistë drejtonin Greqinë dhe ndiqnin një politikë “enosis” - uniteti i Qipros me pjesën tjetër të Greqisë. Kushtetuta dykomunitare, dydhomëshe që u miratua në vitin 1960 për pavarësinë nga Mbretëria e Bashkuar ishte prishur; kishte dhunë të tmerrshme mes komuniteteve; dhe shumë turq qipriotë kishin frikë për jetën e tyre.
Qiproja kishte nënshkruar gjithashtu një marrëveshje asociimi me BE-në në fund të vitit 1972, duke aplikuar zyrtarisht për anëtarësim në 1990. OKB-ja ishte përpjekur, pa sukses, për vite të tëra të ndërmjetësonte një marrëveshje paqeje dhe një kushtetutë të re midis komuniteteve turke dhe greke qipriote. Dhe ndërsa perspektiva e anëtarësimit në BE u bë më e qartë, negociatorët e OKB-së, me mbështetjen ndërkombëtare, llogaritën se lidhja e marrëveshjes për një zgjidhje paqeje me anëtarësimin në BE ofronte shpresën më të mirë për zgjidhjen e ndarjeve të ishullit.
Kështu, në fillim të vitit 2004, ndërsa ora po shkonte drejt pranimit zyrtar të Qipros, i planifikuar për në maj, propozime të detajuara iu dorëzuan secilës palë nga turqit qipriotë të OKB-së të votuar me shumicë dërrmuese pro; Grekët qipriotë votuan kundër me një diferencë edhe më të madhe.
Shumë prej nesh që kishin qenë dëshmitarë të këtij procesi besonin se kishte pasur mashtrim serioz nga ana e negociatorëve grekë qipriotë. Në retrospektivë, ne mund dhe duhet ta kishim shtyrë pranimin e Qipros në këtë fazë dhe t’ua bënim të qartë të dyja palëve se vetëm një ishull i bashkuar do të lejohej të bashkohej me BE-në.
Dështimi i bllokut (në të cilin unë isha palë) do të thotë se vetë BE-ja ka kryesuar mbi një konflikt të ngrirë. Dhe duke bërë këtë, ajo ka humbur të gjitha ndikimet serioze mbi grekët qipriotë.
Ata besojnë, me të drejtë, se kanë “carte blanche” – aq më pak në lidhje me Rusinë; dhe se çdo marrëveshje paqeje me veriun, sado që t’i përshtatet interesave greke qipriote, do të jetë më pak e kënaqshme sesa status quo-ja. Historia e negociatave të OKB-së që nga viti 2004 e dëshmon këtë që po e them.
Sipas meje, ka vetëm një rrugëdalje nga ky ngërç. Dhe kjo është që komuniteti ndërkombëtar të angazhohet për një zgjidhje me dy shtete nëse negociatat për një kushtetutë të re për një ishull të bashkuar dështojnë përsëri.
Ka shumë shembuj ku ndarja e shteteve ishte opsioni më pak i keq i disponueshëm. Çekosllovakia u shpërbë në mënyrë paqësore në dy shtete në vitin 1993. Në Ballkan, shpërbërja e Jugosllavisë ishte çdo gjë tjetër veçse paqësore, megjithatë shumica e republikave të reja kanë një të ardhme më të mirë përpara tyre tani se sa kishin pasur ndonjëherë kur ishin në një komb të vetëm.
Britania e Madhe është një nga tre “kombet garantuese” të Qipros, së bashku me Turqinë dhe Greqinë. Ajo gjithashtu ka asete kyçe të mbrojtjes në Republikën Greke Qipriote, me dy “Zona Bazë Sovrane” (që ishin zyrtarisht pjesë e MB-së). Natyrisht, Britania nuk mund të ndikojë vetë në një zgjidhje me dy shtete për Qipron. Por ajo që mund dhe duhet të bëjë është të thyejë magjinë mbi Qipron, të vendosë zgjidhjen me dy shtete në tryezë dhe të kërkojë të bindë partnerët e tjerë se kjo është mënyra më e mirë për të shkrirë këtë konflikt.
Jack Straw ishte sekretar i jashtëm i Mbretërisë së Bashkuar nga viti 2001 deri në 2006.
Shkrimi origjinal është botuar në “
Politico”, dhe është përkthyer nga Klankosova.tv
