Kam kaluar pjesën më të madhe të viteve 1998-99 në një redaksi në Uashington, duke redaktuar rrëfime mbi pasojat e marrëdhënies perverse të Sllobodan Millosheviqit me pushtetin.
Ato rrëfime - nga Shtëpia e Bardhë, Departamenti i Shtetit, Kombet e Bashkuara, selia e NATO-s në Bruksel, nga Prishtina, Beogradi, Rambujeja, dhe nga korrespondentë guximtarë që shkruanin për fshat pas fshati e qytet pas qyteti, ku banditët e Millosheviqit ishin shfaqur për të masakruar burrat dhe, gradualisht, gratë dhe fëmijët e Kosovës - kronikonin një gjenocid, datë pas date, si dhe përpjekjet ndërkombëtare për ta ndalur atë.
Në Hagë, më 27 maj 1999, Kryeprokurorja e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPNJ), Louise Arbour, njoftoi publikisht aktakuzën që kishte dorëzuar pesë ditë më parë nën urdhrin e mos-zbulimit kundër Sllobodan Millosheviqit dhe katër individëve të tjerë për krime kundër njerëzimit.
Akuzat në 66 pika ishin si vijon: Gjenocid; bashkëpunim në gjenocid; dëbim; vrasje; përndjekje mbi baza politike, racore ose fetare; akte çnjerëzore/transferim me forcë; shfarosje; burgosje; torturë; vrasje me dashje; mbyllje e paligjshme; shkaktim me dashje i vuajtjeve të mëdha; dëbim ose transferim i paligjshëm; shkatërrim dhe përvetësim i përhapur i pronës, i pajustifikuar nga domosdoshmëria ushtarake dhe i kryer në mënyrë të paligjshme dhe arbitrare; trajtim mizor; plaçkitje e pronës publike ose private; sulme ndaj civilëve; shkatërrim ose dëmtim me dashje i monumenteve historike dhe institucioneve të dedikuara arsimit ose fesë; sulme të paligjshme mbi objekte civile. Akuza të mëtejshme për shkeljen e ligjeve ose zakoneve të luftës, shkelje të rënda të Konventave të Gjenevës në Kroaci dhe Bosnjë, si dhe gjenocid në Bosnjë, u shtuan në vitin 2001.
Shkrimi i Roger Cohen në “New York Times” mbi aktakuzën mbërtheu natyrën e jashtëzakonshme të rekursit të Arbourit ndaj shtetit të së drejtës, ndërkohë që komuniteti ndërkombëtar ishte ende duke bërë pazare me Millosheviqin, betejën e vështirë për ta sjellë atë para drejtësisë në mes të një konteksti bizantin politik dhe gjeopolitik, dhe efektin “BOOM” të kohës kur u dha aktakuza.
“Në fakt, akuzat e etiketuan qeverinë jugosllave si një regjim kriminal, një zhvillim i jashtëzakonshëm”, shkroi Cohen. “Por arrestimi i zotit Millosheviq, këmbëngulja e të cilit për të mbajtur pushtetin është tashmë famëkeqe, dukej shumë i pasigurt në afat të shkurtër”.
Fakti që Millosheviqi u arrestua dy vjet më vonë dhe përfundoi në bankën e të akuzuarve në Hagë ishte një pikë kthesë në drejtësinë ndërkombëtare; një pikë kulmore, siç doli më vonë.
Fakti që udhëheqësi i UÇK-së dhe ish-kryeministri e presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ndodhet tani në Hagë duke pritur verdiktin në gjyqin e tij për krimet e luftës për veprimet e UÇK-së kundër forcave serbe gjatë luftës, është një pasthënie ironike dhe e paimagjinueshme prej kohësh e aktakuzës së Millosheviqit.
Siç u shpreh kolumnisti politik dhe ish-ambasadori i Kombeve të Bashkuara, Bob Rae, në një fjalim të fundit në Universitetin e Torontos, bota është përmbysur.
Në të vërtetë, propaganda dhe keqinformimi që ushqyen licencën sociale dhe politike të diktuar nga frika që Millosheviqi të industrializonte të keqen si mjet konsolidimi të pushtetit, është dukshëm më e lehtë për t'u prodhuar, rritur dhe përhapur sot sesa ishte atëherë.
Për Millosheviqin, manipulimi i masës përmes armatosjes së narrativës filloi në Fushë-Kosovë më 15 qershor 1989, ku, në “fjalimin famëkeq të Gazimestanit”, ai gërmoi dhe amplifikoi zinë kombëtare ende të qelbëzuar të Betejës së Kosovës në atë fushë 600 vjet më parë (lexoni “Balkan Ghosts” të Robert Kaplan) - humbjen serbe nga turqit osmanë - duke nënkuptuar se ajo mund të hakmerrej (me gjuhën e fshehur të “betejave të armatosura”) duke rimarrë Kosovën - provincën me shumicë myslimane/etnike shqiptare të Serbisë që kërkonte autonomi - si djepin e kulturës dhe nacionalizmit serb.
Gjatë dekadës që vijoi, ndërsa Millosheviqi grumbullonte pushtet politik duke terrorizuar 20% të bashkëqytetarëve të tij në Bosnjë dhe Kosovë, pjesërisht për ta mbajtur pjesën tjetër të magjepsur, të bindur dhe të nënshtruar duke i përdorur myslimanët si armik të përbashkët dhe si pengesë ndaj disidencës, varrezat masive u përhapën derisa u bënë më shumë se 1,600 në Bosnjë, ndjekur nga 520 në Kosovë pasi Marrëveshja e Dejtonit e vitit 1995 dështoi të frenonte gjakderdhjen.
Që atëherë, përdorimi i gënjeshtrave dhe propagandës si mjet për qëllime ndryshe të pabesueshme ose të pamundura, është bërë një fenomen viral dhe global. Ka shkatërruar demokracinë, ka korruptuar zgjedhjet dhe referendumet, ka shkatërruar jetë dhe karriera, ka rrënuar institucionet multilaterale dhe ka racionalizuar kaosin e vazhdueshëm.
Monstrat e sotëm nuk duken të gjithë si monstra, por as Millosheviqi nuk dukej i tillë, i cili, si shumë psikopatë, përshkruhej si karizmatik, simpatik dhe tmerrësisht bindës. Kjo është një nga arsyet pse shumë njerëz, përfshirë viktimat e tij, mendonin se ai nuk do të përballej kurrë me drejtësinë që Arbour solli.
Nuk e kam idenë se çfarë lloj Guvernatori të Përgjithshëm do të jetë Louise Arbour dhe, imagjinoj, as ajo vetë nuk e di ende. Por duke e emëruar atë, Mark Carney i ka dërguar dy mesazhe botës: Kanadaja mban mend, dhe sundimi i ligjit ka rëndësi.
Duke pranuar, zonja Arbour do të plotësojë një rol në një sferë publike globale të dominuar kohët e fundit nga zhvlerësimi i humanizmit, jo vetëm përmes heqjes sistematike të të drejtave, por edhe përmes luftënxitjes së pamëshirshme politike dhe përbuzjes për të vërtetën. Ajo do të përmbushë rolin e saj si dikush që, vazhdimisht, ka marrë anën e qenieve njerëzore kundër pushtetit ndonjëherë të frikshëm e të shfrenuar.
“Masa e karrierës së saj”, tha Carney në deklaratën e tij në konferencën e tyre të përbashkët për shtyp këtë javë, “nuk është as në zyrat që ajo ka mbajtur, as në çmimet që ka marrë. Është në jetët që ajo ka ndryshuar përmes shërbimit të saj”.
Në karrierën e saj si juriste dhe hetuese, Louise Arbour ka bërë shumë më tepër sesa thjesht paditjen e Sllobodan Millosheviqit. Por si një nga ata njerëz që nuk e kuptuan se sa i pamundur dukej ai akt deri në momentin që ndodhi, unë do të respektoj paralajmërimin e saj kundër brohoritjeve entuziaste dhe thjesht do të them: “Qoftë i qetë mandati i saj në Rideau Hall”.
---
Lisa Van Dusen, Redaktore e Politikave dhe Botuese, ka shërbyer si shefe e zyrës në Uashington për “Sun Media”, kolumniste në Uashington për “Ottawa Citizen”, shkrimtare ndërkombëtare për Peter Jennings në “ABC News”, dhe si redaktore në “AP National” në Nju Jork dhe UPI në Uashington.
Shkrimi origjinal është botuar në “
Policy Magazine”, dhe është përkthyer dhe përshtatur nga Klankosova.tv
