Putini mban shpresë te miqtë ballkanas që ta mbajë luftën e përgjakshme në Ukrainë

Të bashkuar në kuptimin e viktimizimit, Rusia ka për aleatë grupet serbe të ekstremit të djathtë. Perëndimi po rrezikon duke i nënvlerësuar ata. Unë punoj në ueb-faqen e gazetarisë hulumtuese Bellingcat, ku i udhëheq projektet tona duke përdorur metoda hulumtimi me burime të hapura për monitorimin e ekstremit të djathtë në Evropën Qendrore dhe Lindore. Në Ballkan po shohim se si tehet e së djathtës ekstreme të Serbisë po e përforcojnë pushimin rus të Ukrainës.  Këto grupe jo vetëm që po i rrisin sentimentet në përkrahje të luftës në Rusi; ato po ashtu po pranojnë ndihmë nga Rusia që t’i shtyjnë përpara agjendat e tyre të rrezikshme në një pjesë veçse të thyer të Evropës. Teksa lufta e Rusisë në Ukrainë po vijon, Kremlini i ka në anën e vet disa prej forcave më përçarëse dhe të rrezikshme të ekstremit të djathtë në Ballkan. Në prill të vitit 2022, mijëra serbë pushtuan rrugët e Beogradit për të protestuar kundër përkrahjes së qeverisë për suspendimin e Rusisë prej Këshillit të së Drejtave të Njeriut të Kombeve të Bashkuara për shkak të pushtimit të Ukrainës. Në protestë, marshuesit valëvisnin flamuj rusë dhe serbë dhe këndonin slogane si: “Serbët dhe rusët – vëllezër përgjithmonë!” Protesta në kryeqytetin serb ishte organizuar nga grupi i ekstremit të djathtë Patrulla Popullore dhe liderit të tyre, Damjan Knezheviqit, i cili po ashtu kishte organizuar disa tubime pro-ruse. Vetëm pak javë më vonë, Knezheviqi dhe një tjetër lider nga Patrulla Popullore udhëtuan nga Serbia për në Rusi. Ata qëndruan një javë atje me ftesën e disa organizatave mediatike ruse, përfshirë edhe asaj të udhëhequr nga bashkëpunëtori famëkeq i Putinit, Yevgeny Prigozhin. Shumë serbë besojnë që Rusia për një kohë të gjatë ka vepruar si mbrojtëse e Serbisë dhe interesave të saj; dy shteteve që i kanë të përbashkëta rrënjët sllave, dhe ka njerëz si në Rusi, ashtu edhe në Serbi, që ndihen të demonizuar nga Perëndimi. Knezheviqi ka pohuar që Rusia, bashkë me Serbinë në luftërat jugosllave në të 1990-tat, ka qenë padrejtësisht e vlerësuar si agresore kur ata vetëm po tentonin t’i mbronin vëllezërit e tyre etnikë. Knezheviqi dhe miqtë e tij vërshuan median sociale me nxitje pro-ruse. Ata e kanë portretizuar veten si mbrojtësit më të përkushtuar të serbëve nga të gjitha mënyrat e kërcënimeve të perceptuara të jashtme. Kjo vlen edhe për mbrojtjen e atyre të cilët ndihen sikur po e mbrojnë popullin serb; prandaj një analist rajonal ka deklaruar që e djathta ekstreme serbe ofron “mbështetjen më intensive dhe konstante” të pushtimit të Ukrainës nga Rusia. Kjo përkrahje është më shumë se fjalë dhe tubime. Në maj të këtij viti, grupi i vogël neo-fashist, Veprimi Serb, publikuan një video në kanalin e tyre në YouTube duke e dokumentuar vizitën që e kishin bërë disa muaj më parë në Shën Petersburg. Disa anëtarë të Veprimit Serb udhëtuan atje me ftesën e Lëvizjes Perandorake Ruse, e që është shpallur edhe zyrtarisht si grup terrorist në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Në video, lideri i këtij grupi, Denis Gariev, gjuan me revole dhe krekoset që ai i mëson gati një mijë rusë në vit në qendrën stërvitore të kësaj lëvizjeje. Një ditë pasi Veprimi Serb e publikoi atë video, Knezheviqi, u paraqit në një konferencë për media në Shën Petersburg. Ai ishte shoqëruar nga Aleksandër Lisovi, kreu i “qendrës informative kulturore serbo-ruse”, i akuzuar se kishte kërcënuar rusët anti-putinë që jetojnë në Serbi, si dhe aktivist i Gardës së Re, degë rinore e partisë politike të Putinit, Rusia e Bashkuar. Ajo që më interesonte nuk ishte aq shumë ajo çfarë kishte thënë në konferencë për shtyp, por se ku po mbahej ajo – në qendrën për shtyp të Grupi Mediatik Patriot, një konglomerat mediatik bordi i të besuarve i së cilit udhëhiqej nga Prigozhini. Grupi Mediatik Patriot ishte njëra prej tri organizatave mediatike për të cilat Patrulla Popullore pohoi se i kishte ftuar në Rusi (të tjerët janë mediumi shtetëror rus RT – për të cilin Knezheviqi kishte realizuar një intervistë në studio – si dhe tabloidi pro-Kremlin Komsomolskaya Pravda. Prigozhini është një njeri që fatkeqësisht ne në Belligncat e njohim shumë mirë. Ai është një ish i dënuar dhe i besueshëm i Putinit, i sanksionuar nga ShBA-ja dhe i kërkuar nga FBI-ja për rolin e tij të supozuar në ndërhyrjen ruse në zgjedhjet e vitit 2016 në Amerikë. Ai ka fituar miliarda dollar nga kontratat me shtetin rus dhe supozohet se e kontrollon Ëagnerin, një kompani private ushtarake e lidhur me një numër krimesh të supozuara lufte në Afrikë dhe Ukrainë. Do të ishte gabim po të injorohej lidhja midis së djathtës ekstreme serbe dhe Rusisë si e pakuptimtë dhe e pavlefshme për t’i kushtuar vëmendje të mëtutjeshme. Organizatat e të drejtave të njeriut kishin paralajmëruar më herët gjatë këtij viti që ekstremizmi i së djathtës në Serbi është në rritje; EuroPride, ngjarja ndërkombëtare e LGBT-së e paraparë të mbahej në Beograd këtë muaj, u përball me kërcënime të dhunshme nga e djathta serbe dhe presidenti serb, Aleksandër Vuçiq, njoftoi që ajo do të anulohej. Bosnja dhe Hercegovina fqinje, ku tensionet nacionaliste kërcënuan që ta shpartallojnë shtetin, do t’i mbajë zgjedhjet në tetor. Mali i Zi, që u nda nga Serbia më 2006, mund të ketë zgjedhje të reja së shpejti. Shteti vazhdon që të jetë i prekur nga mosmarrëveshjet lidhur me identitetin kombëtar, midis malazezëve më pavarësi-dashës dhe serbët e vetë-identifikuar të cilat duan lidhje më të afërta me Serbinë fqinje. Tensionet me Kosovën, që deklaroi pavarësinë nga Serbia më 2008 dhe ku banon një minoritet i vogël serb, mbetet pika problematike më e madhe në rajon. Koha, fatkeqësisht, është e duhur për të djathtën ekstreme serbe që të shkaktojë problem nëse do – dhe ata kanë miq në Rusi që ua zgjasin dorën e ndihmës. Dhe Rusia ka filluar tashmë që ta ndihmojë. Një dokumentar në gjuhën angleze u transmetua së fundmi në RT i dha një platformë Knezheviqit dhe figurave të tjera të së djathtës ekstreme serbe për t’i shprehur pikëpamjet e tyre të pasfiduara. “Sikur Rusia që po e çliron botën Ruse përmes denazifikimit dhe demilitarizmit,” thotë Misha Vaçiqi, një figurë e së djathtës ekstreme gjatë i supozuar të jetë i lidhur me Vuçiqin dhe me Partinë e tij Progresiste Serbe që është në pushtet, “ne serbët po ashtu e kemi të drejtën, përmes operacioneve speciale, që ta krijojmë botën tonë serbe.” Është në rrezikun tonë po e injoruam të djathtën ekstreme në Ballkan. Ideologjitë e tyre bazohen në inatet dhe ankesat e njëjta që i shkaktuan luftërat shpërbërëse të 1990-tave, por ata kanë gjetur më shumë njerëz nëpër botë, përfshirë edhe Rusinë, që kanë vullnetin t’i inkurajojnë dhe përkrahin. Nuk do të ishte hera e  parë – departamenti amerikan i shtetit në një kabllo të deklasifikuar së fundmi pohoi që Rusia ka shpenzuar 300 milionë dollarë që nga 2014-ta duke provuar që t’i ndikojë politikanët dhe të tjerët në botë, përfshirë edhe ata në Ballkan. Rusia mund të mos e ketë nisur zjarrin, por është më se e lumtur që ta ndihmojë së mbajturi atë.   Michael Colborne është një gazetar dhe hulumtues në ueb-faqen e gazetarisë hulumtuese Bellingcat. Ai udhëheq Bellintgcat Monitoring, një projekt që hulumton dhe analizon të djathtën ekstreme në Evropën Qendrore dhe Lindore.   *Ky artikull u publikua fillimisht në The Guardian dhe është përkthyer nga Klankosova.tv.