Ndërsa të gjithë sytë janë te Ukraina, një tjetër konflikt po shpërthen në Evropë. Tre dekada pas shpërbërjes së përgjakshme të Jugosllavisë, përplasjet e fundit midis Serbisë dhe Kosovës kanë rindezur konflikte të vazhdueshme etnike. Ndërsa Serbia po i drejton ngjarjet në terren, Moska po i fryn zjarrit.
Vladimir Putin ka qenë i sinqertë në lidhje me dëshirën e tij për të dobësuar Organizatën e Traktatit të Atlantikut të Veriut dhe për të rikthyer Rusinë në kufijtë e saj historikë. Por me forcat ruse që pësojnë humbje në Ukrainë, Moska ka shumë për të fituar duke nxitur telashe diku tjetër në kontinent. Kriza e duhur rajonale do t'i jepte Kremlinit një mundësi për të fituar ndikim lokal përmes tregtisë së armëve dhe ndërmjetësimit, duke larguar vëmendjen nga Ukraina dhe duke i dhënë Rusisë ndikim mbi udhëheqësit perëndimorë.
Ballkani Perëndimor është një kandidat i përsosur. Kosova dhe Bosnja e Hercegovina nuk janë anëtarë të NATO-s. Ashtu si Moska kërkon të dominojë atë që e quan “botën ruse”, Serbia ka kohë që bën thirrje për të bashkuar “botën serbe”. Në vitin 1998, ky koncept e nxiti Serbinë të pushtonte Kosovën – një konflikt që përfundoi vetëm me ndërhyrjen ushtarake të NATO-s në mars 1999 për t'i dhënë fund abuzimeve serbe të të drejtave të njeriut kundër popullsisë shqiptare etnike.
Megjithëse mijëra ushtarë të NATO-s mbeten ende në Kosovë si paqeruajtës, tensionet janë të larta. Në vitin 2008, Kosova shpalli në mënyrë të njëanshme pavarësinë e saj nga Serbia dhe mori njohje nga shumë vende perëndimore, përfshirë ShBA-në, por Serbia ende nuk e njeh sovranitetin e saj. Presidenti serb Aleksandar Vuçiq po forcon kontrollin e tij mbi pushtetin në vend dhe gjatë vitit të kaluar, me mbështetjen ruse, ka bërë presion mbi Kosovën.
Në maj, Serbia vendosi trupat e saj në gatishmëri luftarake pas një përleshjeje midis rebelëve serbë etnikë dhe paqeruajtësve ndërkombëtarë që plagosi 90 ushtarë të NATO-s. Ishte një veprim Kremlinesk, duke përdorur tensionet etnike si pretekst për lëvizjen ushtarake. Në shtator, zoti Vuçiq huazoi një faqe tjetër nga libri i Putinit. Tridhjetë serbë etnikë të armatosur rëndë, për të cilët Kosova pretendon se ishin pajisur nga Serbia dhe të lidhur me zotin Vuçiq, sulmuan një patrullë policie në Kosovë, duke lënë katër të vdekur. Presidenti serb mohoi të ketë armatosur sulmuesit.
Serbia e përdori incidentin si pretekst për të vendosur armatim të rëndë dhe trupa në kufirin me Kosovën në fund të shtatorit. Shtëpia e Bardhë u bë “shumë e shqetësuar se Serbia mund të përgatitej për të nisur një pushtim ushtarak”, tha më vonë një zyrtar amerikan për “
Time”. Një konflikt i tillë mund të përhapet lehtësisht në Maqedoninë e Veriut fqinje, anëtare e NATO-s. Shqetësimi për krizën e krijuar e shtyu Uashingtonin të lëshonte inteligjencën e deklasifikuar në lidhje me ngritjen ushtarake të Serbisë dhe sulmin ndaj policisë së Kosovës.
Ditë më vonë, Serbia u tërhoq nga kufiri, por është e qartë se Beogradi dhe Moska po përgatisin një fushatë të dytë dhune dhe provokimi për vitin 2024. Rusia po kryen operacione ndikimi me mesazhe pro luftës në Serbi dhe dërgon armë. Edhe Kina po dërgon armë. Serbia është zotuar të rrisë shpenzimet ushtarake këtë vit dhe vazhdon të jetë nikoqire e një qendre të ashtuquajtur humanitare të drejtuar nga Rusia afër bazës kryesore të NATO-s në Kosovë, për të cilën zyrtarët perëndimorë thonë se shërben si një qendër spiune ruse. Serbia dhe Rusia e mohojnë këtë. Serbët duken të etur për një pretekst për të vepruar – në shkurt, Serbia tha se ndalimi i dinarit serb si monedhë nga Kosova përbënte spastrim etnik.
Dhe kjo nuk është e vetmja fuçi baruti në rajon. Bosnja dhe Hercegovina është gjithashtu në prag të kolapsit. Në fund të vitit të kaluar, udhëheqësi serb i Bosnjës Milorad Dodik, një tjetër aleat rus, kërcënoi se rajoni i tij gjysmëautonom, Republika Sërpska, do të shkëputej nga vendi. Në muajt e ardhshëm, kjo mund të rindezë dhunën etnike që vrau më shumë se 100,000 njerëz gjatë Luftës së Bosnjës 1992-1995.
Në një raport të 5 shkurtit, Zyra e Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare të ShBA tha se pret një rrezik në rritje të dhunës ndëretnike në vitin 2024 në Ballkanin Perëndimor. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Jens Stoltenberg, paralajmëroi në fund të vitit të kaluar se Rusia ka plane për të destabilizuar Ballkanin, një shqetësim që i bëri jehonë ministri i Jashtëm britanik David Cameron në janar.
Fuqitë perëndimore duhet të parandalojnë paqëndrueshmërinë e mëtejshme në Ballkan. NATO duhet të rifokusojë burimet ushtarake dhe diplomatike atje dhe të përforcojë angazhimet ushtarake në Kosovë. Një koalicion i gatshëm i anëtarëve të NATO-s duhet të angazhohet publikisht tani për të ofruar ndihmë ushtarake nëse Serbia ose Rusia ndërmarrin hapa agresivë në Ballkan.
Ndërkohë, ShBA duhet të vazhdojë të vendosë sanksione ndaj zyrtarëve që minojnë sigurinë në Ballkanin Perëndimor, dhe edhe Bashkimi Evropian duhet t’u bashkëngjitet. Uashingtoni dhe aleatët e tij duhet gjithashtu të vazhdojnë të përdorin inteligjencën e deklasifikuar për të mbështetur diplomacinë e tyre. Dhe NATO duhet të vendosë ekipe kundër-hibride të luftës për të luftuar fushatat propagandistike ruse dhe serbe me një siguri të përmirësuar kibernetike.
Ndërsa NATO feston 75 vjetorin e saj dhe zoti Putin pëson më shumë humbje në Ukrainë, Moska po përpiqet të hapë një front të ri në Ballkan. Moska nuk ka nevojë të dërgojë ushtrinë e saj në rajon. Rusisë i duhet vetëm të mbështetet tek Serbia për të nxitur dhunën dhe destabilitetin, duke vënë bast se NATO do të lëkundet.
Ivana Stradner është studiuese dhe Mark Montgomery bashkëpunëtor i lartë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive.
Shkrimi është botuar në origjinal në “Wall Street Journal”, dhe është përkthyer nga Klankosova.tv
