Një dekret nga Lufta e Dytë Botërore po përdoret për të marrë tokën nga komunitetet pakicë hungareze dhe gjermane në Sllovaki në atë që përbën si dënim kolektiv.
Në kohën kur po shënojmë përvjetorin e pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia, debatet publike lidhur me atë se çfarë të bëhet me asetet e ngrira ruse janë ndezur. Duket se ka një presion të madh për të sekuestruar pronat dhe fondet e rusëve të sanksionuar dhe për t'i dorëzuar ato në Ukrainë për të ndihmuar në rindërtimin e saj.
Meqenëse, e nxitur padyshim nga zemërimi moral mbi vuajtjet e pafalshme të popullit ukrainas, një politikë e tillë – nëse zbatohet pa shqyrtim të kujdesshëm – mund të ketë pasoja serioze afatgjata.
Në këtë kontekst, Sllovakia mund të shërbejë si një përrallë paralajmëruese.
Që nga viti 2017, gjykatat sllovake kanë mbështetur agjencitë administrative në zbatimin e dekreteve të Luftës së Dytë Botërore për të sekuestruar pronat e hungarezëve dhe gjermanëve etnikë pa kompensim. Këto ligje lejojnë shpronësimin e këtyre dy komuniteteve, për shkak të “përgjegjësisë së tyre kolektive” për krimet gjatë luftës. Kjo nënkupton që njerëzit që nuk kanë lindur as gjatë Luftës së Dytë Botërore po privohen nga prona e tyre në bazë të prejardhjes së tyre në bazë të rastit të qartë të dënimit kolektiv.
Një shembull real është ndërtimi i një pjese të autostradës, e financuar nga Bashkimi Evropian, përmes një lagjeje periferike të Bratislavës. Sipas Janos Fiala-Butora, avokat për të drejtat e njeriut, rreth 250 njerëz janë prekur nga shpronësimi masiv i tokës në zonën sipas dekreteve.
Mirëpo, askush nuk e di me të vërtetë numrin e përgjithshëm të rasteve të shpronësimit, pasi ka raste kur trashëgimtarët e pronës nuk kanë qenë as në dijeni të statusit të tyre të pronësisë.
Në bazë të përdorimit të një argumenti të shtrembëruar, autoritetet sllovake pretendojnë se konfiskimet në fakt ndodhën kur dekretet u miratuan dhe veprimet e tyre aktuale janë mjet për mbikëqyrjet burokratike të së kaluarës.
Edhe pse shoqëria civile sllovake dhe avokuesit e të drejtave të njeriut kanë theksuar se kjo është një shkelje e dukshme e konventave ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe e të drejtave themelore të qytetarëve, zyrtarët sllovakë mbeten të pavullnetshëm me këmbëngulje për t'u përballur me realitetin objektiv që po del para syve.
Por si është e mundur kjo?
Shpjegimi mund të gjendet në bashkëdyzimin e hipokrizisë ndërkombëtare dhe ngurrimin e një shteti për të zhvilluar marrëdhënie më të pjekur me historinë e tij.
Në Evropën Qendrore, vjetët pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore janë shënuar me zhvendosje masive kaotike dhe të dhunshme të grupeve etnike “të padëshiruara”, si gjermanët, polakët, ukrainasit dhe hungarezët. Rezultati i kësaj ishte se shtetet në rajon u bënë më shumë homogjene demografikisht.
Kjo politikë e pastrimit etnik, e cila është ndërmarrë me bekimin e Bashkimit Sovjetik dhe Aleatëve Perëndimorë, është parë si mjet legjitim për të parandaluar kryengritjen e antagonizmave etnikë që janë shfrytëzuar me mjeshtëri nga nazistët si pretekst për t'i vënë flakën gjithë kontinentit.
Me homogjenitetin që ishte qëllimi përfundimtar, Republika e sapoformuar e Çekosllovakisë gjithashtu vendosi të zhvendoste me forcë pakicat e saj me qëllim që të “sllavëzonte” qytetet dhe qytezat që kishin qenë të banuara me gjermanofolës ose hungarezofolëse për shekuj.
Në një përpjekje për të siguruar një shtresë ligjore për spastrimin, presidenti çekosllovak Edvard Benesh nxori disa dekrete famëkeqe për t'u hequr shtetësinë gjermanëve dhe hungarezëve dhe duke autorizuar sekuestrimin e të gjithë pronave që u përkisnin.
Nga pjesa çeke e Çekosllovakisë, rreth tre milionë gjermanë u dëbuan dhe u rivendosën në Gjermani. Megjithatë, fuqitë aleate ishin më hezituese kur ishte fjala për hungarezët e Sllovakisë, duke u pajtuar përfundimisht vetëm për një shkëmbim “vullnetar” të popullsisë me Hungarinë.
Shumica e komunitetit hungarez, megjithatë i rezistoi presionit të fortë për t'u larguar dhe sot, diku rreth 8.5 për qind e popullsisë së Sllovakisë është hungareze.
Në këtë rast, përkundër marrëdhënieve të përgjithshme miqësore, ekzistojnë mospajtime midis hungarezëve dhe sllovakëve kur bie puna të kujtohen këto ngjarje. Të parët zakonisht theksojnë se viktimave të dekreteve nuk iu është kërkuar kurrë falje zyrtarisht, e aq më pak ofruar dëmshpërblim, ndërkohë që sllovakët janë të prirë të sjellin në vëmendje pjesëmarrjen e Hungarisë në ndarjen e Çekosllovakisë në vitin 1938.
Asnjëra palë nuk është e pafajshme për një lloj martirologjie konkurruese, pasi të dy kombet janë përpjekur të pretendojnë një pozitë morale superiore duke e pikturuar veten si viktima të armiqësisë së tjetrit.
Por në fund të ditës, e vërteta mbetet se konfiskimet e vazhdueshme, si dhe politikat e tjera diskriminuese, në mënyrë efektive i zbresin hungarezët etnikë të mbetur në Sllovaki në një status qytetari të dorës së dytë.
Kjo nuk do të thotë se nuk është bërë përparim. Veçanërisht që nga hyrja e Sllovakisë në BE në vitin 2004, vendi është larguar nga qasja e tij e fortë asimiluese ndaj pakicave dhe disa komunitete pakicë kanë parë përmirësime në infrastrukturë dhe shërbime sociale. Por, dëshira për të ruajtur veçoritë kulturore dhe gjuhësore të pakicës së dikujt ose përqeshet me mospërfillje për të qenë në kundërshtim me modernitetin ose perceptohet si diçka që duhet kufizuar në jetën private.
Çdo sugjerim për njohjen e vlerës thelbësore të identiteteve të pakicave, ndoshta duke i dhënë gjuhës së tyre statusin zyrtar, hidhet poshtë si një ide e rrezikshme që do të prishte bashkëjetesën paqësore midis shumicës dhe pakicave.
Dekretet e Beneshit, pavarësisht çdo pretendimi për të kundërtën, nuk janë thjesht shënime historike. Ato mbeten në fuqi edhe sot e kësaj dite, duke ruajtur statusin superior të “kombit shtetëror” dhe duke mohuar njohjen e barabartë të atyre që nuk pajtohen me identitetin e shumicës kombëtare. Prandaj, konfiskimet e fundit nuk janë një incident, por një kreshendo logjike e një premise të rrënjosur thellë kundër pakicës.
Duke pasur parasysh këto ndjenja të hidhura, nuk është çudi që shumë hungarezë të Sllovakisë, kryesisht ata me mendje më konservatore, po e shohin Hungarinë si mbrojtësin e jashtëm të interesave të tyre. Qeveria e djathtë e kryeministrit Viktor Orban sigurisht që ka fituar vota në vend për të demonstruar përkushtimin e saj ndaj fatit të komuniteteve hungareze jashtë vendit, një qëndrim që ka nxitur akuza për irredentizëm në vendet fqinje më shumë se njëherë.
Megjithatë, kur bëhet fjalë për Sllovakinë, ka kufizime të rrepta për atë se sa larg Budapesti është i gatshëm të shtyjë kundër preferencave të qeverisë sllovake. Vendimi i Komisionit Evropian për të mbajtur fondet e BE-së nga Hungaria, për shkak të shqetësimeve të prapambetjes demokratike e ka lënë Orbanin të dëshpëruar për aleatë.
Nuk është për t’u habitur kur çështja e konfiskimeve të pronave u ngrit gjatë një konference të përbashkët shtypi dhjetorin e kaluar, kur ministri hungarez i Punëve të Jashtme zgjodhi të hesht ndërsa homologu i tij sllovak mohoi edhe një herë çdo grabitje toke të sanksionuar nga shteti.
Bashkimi Evropian mbetet i vetmi aktor tjetër që mund të flasë me kredibilitet kundër këtyre shkeljeve. Duke i dhënë apetitin e Brukselit për t’i ligjëruar të tjerët mbi të drejtat e njeriut, mund të pritet për të parë shprehje zemërimi ndaj këtyre shkeljeve. Mirëpo, deri tash ka pasur vetëm heshtje.
Dhe kjo nuk ka ndryshuar edhe pasi Gjyqi Evropian për të Drejtat e Njeriut solli vendim se e drejta e qytetarëve hungarezë për një gjykim të drejtë është penguar kur autoritetet sllovake kanë urdhëruar konfiskimin e një prone në pyll mbi bazat që pronari kishte paraardhësit hungarezë.
Diversiteti etnolinguist është thelbësor për vlerat e BE-së, por tragjikisht po injorohet në Sllovaki. Dhe çështja e shkeljes së pronës nuk është çështje teorike e diversitetit, por një shkelje e rëndë e të drejtave të njeriut, e cila prek thelbin e “raison d’être” të BE-së. Këto shpronësime nuk po ndodhin sepse familjet e përfshira po bashkëpunojnë me një luftë ilegale. Ato po ndodhin për shkak të mëkateve të perceptuara të paraardhësve të tyre.
Pyetjet e ngritura nga politika potenciale e konfiskimit të aseteve ruse hidhen në dritë të mprehtë kur ne pranojmë shkeljet e vazhdueshme në Sllovaki. Është hipokrite të pretendosh të mbrosh rendin e bazuar në rregulla ndërkombëtare, ndërkohë që mbyll një sy ndaj shkeljeve në bashkësinë tënde. Të kundërshtosh agresionin imperialist në lagjen tonë është e drejtë. Por, që ta bëjmë këtë duke toleruar diskriminimin me bazë etnike brenda kufijve tanë është për të vajtuar.
Të marrësh qëndrim kundër padrejtësisë të konfiskimeve në bazë etnike është çështje principi. Është koha e fundit për Bashkimin Evropian e po ashtu edhe për komunitetin ndërkombëtar të përkrahin të gjitha viktimat e diskriminimit.
(Balazs Kovacs është studiues i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe aktivist i të drejtave të pakicave në Bratisllavë.
(Opinion i botuar në AlJazeera, përkthyer nga Klankosova.tv.)
Rrini të informuar mbi zhvillimet kryesore duke u bërë pjesë e komunitetit tonë në Viber
BONUS: Merreni aplikacionin tonë në
Android dhe
iOS
