Pas 2 vitesh me koronavirus, këtu janë katër gjëra të rëndësishme që ende nuk dihen

Në dhjetor 2019, një grup pacientësh në Wuhan, Kinë, filluan të përjetojnë një pneumoni të panjohur më vonë të identifikuar si COVID-19, i cili mbuloi shpejt globin me 227 milionë infeksione dhe rezultoi në më shumë se pesë milionë vdekje. Që atëherë, përparimet kundër SARS-CoV-2, virusi që shkakton COVID-19, kanë ardhur me një ritëm relativisht të shpejtë: vaksina të shumta efektive u shfaqën në një vit të vetëm, shumë më shpejt sesa të tjerat që duhen 4 apo edhe 10 vite zakonisht. Ekspertët e sëmundjeve infektive kanë plotësuar shumë nga të panjohurat e COVID-19 dhe tani mund të identifikojnë shpejt mutacionet, si ato që gjenden në variantet Delta dhe Omicron. Por, dy vjet më vonë, ndërsa SHBA kalon 800 mijë vdekje nga COVID - dhe dhjetëra miliona të tjera infeksione dhe shtrime në spital - shkencëtarët janë ende duke luftuar për t'iu përgjigjur disa prej pyetjeve të mëdha. Pse disa njerëz sëmuren më shumë se të tjerët, duke përfshirë edhe me COVID që zgjatë? Ne e dimë se virusi shkakton simptoma që variojnë nga dhimbje koke, ethe dhe çorientim deri te të vjella, madje edhe humbje të shijes ose nuhatjes. Ndërsa shkencëtarët vazhdojnë të bashkohen se kush ka më shumë gjasa të goditet me këto rezultate, atyre ende u mungojnë përgjigjet se pse disa përjetojnë sëmundje serioze dhe të tjerët jo. “Mosha është padyshim korrelacioni më i madh për sëmundjet e rënda”, tha Gigi Gronvall, një studiues i lartë në Qendrën Johns Hopkins për Sigurinë Shëndetësore. “Por ka pasur 29-vjeçarë që kanë vdekur, fëmijë që kanë vdekur, kur të gjitha indikacionet sugjerojnë se duhet të kishin një ecuri të lehtë të sëmundjes”. Shkencëtarët po përpiqen gjithashtu të kapin "COVID-in e gjatë" - një sërë simptomash që mund të vazhdojnë për javë apo edhe muaj pasi një pacient është infektuar për herë të parë. Organizata Botërore e Shëndetësisë ka nxjerrë një përkufizim që përfshin një sërë simptomash të zgjatura - duke përfshirë lodhjen, probleme me frymëmarrjen, pagjumësinë, vështirësinë në fokusim, ankthin dhe depresionin -- dhe lista vazhdon të ndryshojë. Megjithatë, shkaku i gjendjes nuk dihet qartë. Sa do të zgjasë imuniteti nga vaksinat me variante si Omicron? Vaksinat e para COVID-19 hynë në funksion një vit më parë në SHBA, dhe dy më efektivet në SHBA - nga Moderna dhe Pfizer/BioNTech - morën një qasje unike: Përdorimi i ARN-së (mRNA) për të mësuar qelizat tona se si të bëjnë një proteinë që do të shkaktojë një përgjigje imune ndaj virusit. Ndërsa studiuesit kanë studiuar vaksinat mRNA "për dekada", sipas CDC, kjo shënon herën e parë që ato janë vënë në dispozicion të publikut. Shkencëtarët vazhdojnë të mbledhin informacione se sa efektive janë - dhe për sa kohë deri sa efektiviteti i tyre të fillojë të bjerë. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, vaksinat Pfizer dhe Moderna janë shumë më pak efektive në parandalimin e infeksionit nga soji Omicron sesa variantet e mëparshme të COVID-19. Vaksinat e tjera - duke përfshirë ato nga Johnson & Johnson, AstraZeneca dhe ato të prodhuara në Rusi dhe Kinë -- bëjnë edhe më pak për të parandaluar infeksionin nga varianti Omicron, raportoi The New York Times. Megjithatë, individët e vaksinuar plotësisht kanë shumë më pak gjasa të përjetojnë simptoma të rënda, shtrimin në spital dhe vdekjen, sipas Shkollës Mjekësore të Harvardit, veçanërisht nëse marrin një vaksinë përforcuese. Sa variante të rrezikshme, si Delta dhe Omicron, do të ketë? Viruset vazhdimisht ndryshojnë. Ndonjëherë këto mutacione rezultojnë në lloje të reja sëmundjesh që shfaqen shpejt dhe zhduken. Herë të tjera, ato vazhdojnë dhe krijojnë rritje në shkallën e infeksionit dhe sëmundjes. Në dy vjet, COVID është ndryshuar në pesë "variante shqetësuese", sipas OBSH-së, bazuar në ashpërsinë e sëmundjes, efektivitetin e kundërmasave mjekësore dhe aftësinë e llojit për t'u përhapur nga personi në person. Variantet Alfa, Beta dhe Gama u ulën të gjitha në "variante të monitoruara" në shtator, me Delta dhe Omicron që ende konsiderohen variante shqetësuese. Këtë javë, zyrtarët federalë të shëndetësisë deklaruan variantin Omicron si llojin dominues në SHBA, që përbën gati tre të katërtat e infeksioneve të reja. Studimet paraprake tregojnë se sëmundja e shkaktuar nga Omicron mund të jetë më pak e rëndë se Delta, e cila kishte dyfishin e shkallës së shtrimit në spital se lloji origjinal Alfa, por është gjithashtu shumë më ngjitëse. Zyrtarët shëndetësorë paralajmërojnë se sa më gjatë të zgjasë pandemia dhe sa më gjatë të mbeten grupe të mëdha të pavaksinuara, aq më shumë kohë do të ketë virusi të përhapet dhe të ndryshojë. Ndërsa studiuesit mund të hartojnë dhe identifikojnë shpejt variantet, atyre u duhet kohë për të parë se sa i rrezikshëm është një lloj i ri ndërsa mbledhin të dhëna për shtrimet në spital dhe vdekjet. Nga erdhi COVID-19? Ekspertët ende nuk janë të sigurt se si u shfaq COVID-19. Teoria mbizotëruese është se ajo u hodh nga një kafshë në një njeri. Simptomat e para të COVID-19 u raportuan në Wuhan, Kinë, në mesin e njerëzve që punonin ose jetonin pranë Tregut me Shumicë të Ushqimit të Detit Huanan, një "treg i lagësht" në ajër të hapur që shiste mish viçi, shpendë, peshk dhe prodhime të freskëta. Sipas burimeve të shumta, duke përfshirë një studim të qershorit 2021 në Scientific Reports, tregu gjithashtu tregtonte kafshë ekzotike si kafshë shtëpiake dhe ushqim, duke përfshirë vjedulla baldose, iriq, mace civet dhe derra. Të tjerë, megjithatë, pretendojnë se SARS-CoV-2 u shfaq në një laborator - me një virus natyral ose të krijuar nga njeriu që infektoi një studiues, i cili e përhapi atë te të tjerët, shkruan Cnet, transmeton Klankosova.tv. Për shkak se qeveria kineze mbylli tregun Huanan dhe hoqi të gjitha provat pothuajse sapo rastet e COVID po shoqëroheshin me të, tha Gronvall, studiuesit nuk ka gjasa të gjejnë ndonjëherë fajtorin e saktë të kafshës. Për të zbuluar më shumë rreth shfaqjes së COVID-19, këtë verë, presidenti Joe Biden udhëzoi komunitetin e inteligjencës federale të "dyfishojë përpjekjet e tyre" për të hetuar origjinën e virusit. Ajo që ne dimë, duke shkuar në vitin e tretë të sëmundjes, është se kemi një kabinet ilaçesh me mjete - duke përfshirë vaksinat dhe pilula antivirale -- që nuk i kishim kur mësuam për herë të parë për COVID-19.