Një portret për Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe: “Zot, ndihmoje shpirtin tim të varfër” Më 7 tetor 1849 vdiq në Virxhinia, në moshën 40-vjeçar poeti, shkrimtari dhe kritiku letrar amerikan Edgar Allan Poe. Edgar Allan Poe është një nga shkrimtarët amerikanë që i rezistoi kohëve. Veprat e tij janë aq bindëse sot, siç ishin edhe një shekull më parë. Një mendimtar i shndritshëm dhe plot imagjinatë, Allan Poe shkroi tregime dhe poezi që ende shokojnë, duke befasuar edhe lexuesit modern. Jo vetëm krijimet e tij, por edhe në jetë, Edgar Allan Poe ishte gjithë mister. Për më tepër fundi i tij. Me tregimet e shkurtra dhe poemat që shkroi, Edgar Allan Poe rrëmbeu imagjinatën dhe interesin e lexuesve anekënd botës. Talenti i tij krijues bëri që ai të merrte pseudonimin “Babai i tregimeve detektive” në mesin e shumë veçorive të tjera, shkruan tiranaobserver.al Poe u kthye në një sensacion letrat në vitin 1845 kur publikoi poezinë “Korbi”, konsideruar si një nga krijimet më të mëdha të karrierës së Poe-së dhe të letërsisë amerikane. Për njohjen e Poes në shqip, një rol të madh si përkthyes luajti Fan Noli në fillim të shekullit XX, kur ndërmori nismën për të sjellë në shqip kryeveprat botërore. Në këtë listë, ai futi edhe poemën Korbi. Korbi nga Edgar Allen Poe (Përktheu Fan Noli) Një mesnate të bezdisur Tek këndonja i zalisur Disa prralla dhe magjira Të një shkence të harruar, Tek dremitja i kapitur Befas vjen një e trokitur, Me ngadale e goditur Përmi derë t’odës sime. “Dikush është, thashë, jashtë Që troket mbi derën time”. Vetëm kjo dhe asgjë më. *** Ah, e mbanj nër mënt fort mirë, Ishte dimr’ i ftoht’ i ngrirë Dhe n’oxhakun shkrump të nxirë Urët shuheshin në hi. Desha të gëdhihej dita, Se më kot nga librat prita Të më ngushëllonte drita Për të lumturën Lenorë, Vajz’ e rrallë dhe rrezore Q’i thon’ Engjëjtë Lenorë, Përmi dhé pa emër më. *** Era frynte që përjashta, Rrihte perdet e mëndafshta Dhe më ngjethte dhe më derdhte Tmere që s’i ndjeva kurrë. Dhe tani, që të pushonte Zemr’ e mjerë që lëftonte, Goja po më bëlbëzonte: “Dikush do të hyjë brënda; Ndonjë vizitor i vonët Që kërkon të hyjë brënda. Kjo do jet’ e asgjë më.” *** Mblodha veten menjëherë Edhe frikë më pa ndjerë: “Zot’ i thom, a Zonjë, fajin Ndjemani, ju lutem shumë, Se për Zotin po dremitnja, Aq’ e hollë ish trokitja Aq’ e lehtë ish goditja Përmi derë t’odës sime, Sa mezi ma zuri veshi”. Dhe e hapa derën sheshit. Errësir’ e asgjë më. *** Syrin thellë n’errësirë Shumë ndënja në drithtirë, Ëndërra duke shikuar Që njeri s’ka ëndërruar; Mirpo nat’ e errët heshtte Edhe tjatër gjë s’më theshte Veç një emër që më deshte Pëshpëritur si “Lenorë!”. Këtë un’ e pëshpërita, Dikush m’u përgjeq: “Lenorë”. Vetëm kjo dhe asgjë më *** N’odë prapë më të kthyer Shpirti ndezur, zemra thyer, Përsëri vjen një trokitje Pak m’e fortë se më parë. “Pa dyshim, pa fjalë, thashë, Dikush është aty jashtë. Duhet vajtur, duhet parë Që të zgjidhet ky myster. Hesht, moj zemër e zhuritur, Që ta zgjith këtë myster! Era ësht’ e asgjë më”. Hap ahere xhamen time Kur me shumë fërfëllime Brënda hyn një Korb i mvrejtur Madhështor i kohës vjetër. As u fal, as përshëndoshi, As bën tjatër punëboshi, Po si zot më shkon trimoshi Dhe qëndron mi derën time – Ngjitet mi një bust Pallade Mun mbi derë t’odës sime – Ngjitet, rri, dhe s’bën gjë më. *** Më zu gazi, më shkoi tmeri M’atë Korb të zi si Ferri, Që po mbahej aq’ i rëndë, Aq’ i lartë, dhe i thom: “Ndonëse je perçeprerë, S’ka dyshim, je trim i ndjerë, Korb i mvrejtur, i vrerosur, Arratisur zall më zall; Thuam’ emrin tënt me nam Anës detit Plutonian!” Thotë Korbi: “Kurrë më.” U çudita fort, pa masë Kur dëgjova Korb të flasë, Ndonëse ajo përgjigje S’kishte as kuptim, as lidhje; As asnjë s’munt të më thotë Që nonjë njeri në botë Gjer tani ka parë shpëndë Mun mbi derë t’odës tij, Shpënd’ e shtazë mi shtatujë Mun mi derë t’odës tij, T’emëruar “Kurrë më.” *** Mirpo Korbi rrinte shtruar Përmi bustin e latuar Dhe thosh vetëm atë fjalë Që nga shpirti plot me flagë. Asnjë pendë më s’lëvizte Asgjë tjatër s’mërmëriste, Edhe zemra më thërriste: “Miqt’ e tjerë ikn’ e shkuan; Nesër edhe ky do t’ikë Si dhe shpresat që m’u shuan.” Thotë Korbi: “Kurrë më”. I habitur nga përgjigja Që më tha kur nuk e prisnja, “Pa dyshim kjo fjalë, thashë, Ësht’ e vetëma që di, Q’e mësoi nga i zot’ i mjerë, Derëmbyllur, derësterrë, Që e ndoqi, e ndoqi zia Dhe e shojti lebetia. Gjersa vaj’ i shpresës tij S’qe veç dëshpërim i ri Edhe kurrë, kurrë më.” *** Edhe Korbi më mbërtheu Dhe në gas buzën ma ktheu. Shpejt, pra, një kolltuk rotova Edhe derës iu afrova; Edhe i ndënjur ëndërronja Dhe me mendjen po kërkonja Që të gjenja, të zbulonja Ç’desh të thoshte Korb’ i Zi, Korb’ i mvrejtur, i vrerosur Arratisur zall më zall Me dy fjalë “Kurrë më”. *** Këtë desha të çkoqitnja Po as fjalë nuk i flisnja Korbit që me sy prej prushi Zemrën si me zjarr ma mbushi; Kështu rrinja i trallisur Pshtetur kryet mi përkresën Kadifeje të qëndisur Që e ndritte llamba sipër, Mbi të cilën ah, e mjera, Do mos pshtetet më përsipër, Do mos pshtetet kurrë më. Era u dent përmi qilimet Me temjan nga Serafimet Që u tingëllinin zilet Posht’ e lart në dysheme. “Ja, me Engjëj, mor i mjerë, Të çoi Zoti këtë herë Prehje, prehje dhe nepënthë Të harrosh Lenorën lart. Pi, gëlltit këtë nepënthë Dhe harro Lenorën lart!” Thotë Korbi: “Kurrë më”. “Profet, thashë nëmërëndë, *** Po profet qofsh, djall a shpëndë! Qoftë se të çoi shtrëngata A Shejtan” i Ferrit Zi, Të përhumbur, të patrëmbur Tek ky vent i shkret’ i dhëmbur, Tek ky burk me tmer i shëmbur, Thuajmë, vërtet, të lus: A ka në Gallad ballsam? Thuaj, thuajmë, të lus!” Thotë Korbi: “Kurrë më”. *** Profet, thashë, nëmërëndë, Po profet qofsh, djall a shpëndë! Për një Qiell dhe Perëndi Që po lusim un’ e ti, Thuajm’ i zemrës që mban zi A do shoh n’Eden të shenjtë Vajzën a do kap të shtrenjtë Q’i thon’ Engjëjtë Lenorë, Vajz’ e rrallë dhe rrezore, Q’i thon “Engjëjtë Lenorë?” Thotë Korbi: “Kurrë më”. “Mbylle gojën, dreq a shpëndë! Ngrihem dhe thërres më këmbë, “Çporru prapë mun në djall, Në skëterrë dhe në zall! Pëndë mos më shkunt të zezë Të më rrej’ e të më ndezë; Mos lër shenjë të gënjeshtrës Që më the, po shko prej derës! Nxirma qipin tënt prej zemrës, Thyej qafën jashtë derës!” Thotë Korbi: “Kurrë më”. *** Edhe Korb’ i Zi i humbur Qëndron edhe i patundur Mbi të zbetin bust Pallade Mun mbi derë t’odës sime. Edhe sytë i shkëndritin Si prej djajsh që ëndërritin Edhe llamba që ndrit sipër Ja heth hijen përmbi dhé; Shpirti im nga ajo hije Që valon atje mbi dhé Do mos ngrihet kurrë më. Thënie nga Edgar Allan Poe 1- Beso vetëm gjysmën e asaj që sheh dhe asgjë nga ajo që dëgjon. 2- E gjithë feja ka dalë thjesht nga mashtrimi, frika, lakmia, imagjinata, dhe poezia. 3- Gjithçka që ne shohim apo duket është një ëndërr, por brenda një ëndrre. 4- Bukuria e çfarëdo lloji, në zhvillimin e saj suprem, pa ndryshim e prek shpirtin ndjeshëm deri në lot. 5- Do të vërtetohet, në fakt, se të zgjuarit janë gjithmonë të çuditshëm, dhe me të vërtetë përfytyrues shumë me tepër se analitikë. 6- Jeta e vërtetë e njeriut është e lumtur, kryesisht për shkak se ai është gjithnjë në pritje që ajo së shpejti do të jetë kështu. 7- Shkenca nuk ka mësuar ende nëse çmenduria është apo nuk është madhështi e inteligjencës. 8- Kufijtë që ndajnë Jetën nga Vdekja janë të paqartë dhe të vagullt. Kush do të thotë se ku e mbaron njëra dhe ku fillon tjetra? 9-Të përgojuarit e një njeriu të madh është mënyra në të cilën një njeri i vogël mund të arrijë madhështinë. 10- Ata që ëndërrojnë ditën njohin shumë gjëra që iu shpëtojnë atyre që ëndërrojnë vetëm natën.