Lajmet e fundit
Richard Granger, neuroshkencëtar[/caption]
Pse ne? Pse ne njerëzit?
Është pyetje e mrekullueshme, dhe e marrim për të garantuar sepse ne njerëzit jemi të ndryshëm nga të gjitha kafshët tjera. Në fakt, duket sikur shumë njerëz në këtë fushë do të pajtoheshin që jemi një numër substancial i aksidenteve pa të cilat ne nuk do ta sundonim planetin. Nëse i shikoni primatët në përgjithësi, e ne jemi një prej tyre, nuk kanë lulëzuar domosdo në rend. Shumë specie të primatëve kanë funksionuar mjaft dobët si njerëz në ditët e hershme. Ka dëshmi për këtë. Është kontradiktore por ka dëshmi që njerëzit nuk ishin shumë të “selektuar për”. Në fakt, ka dëshmi që ne ishim goxha të “selektuar kundër”. Në përgjithësi, trutë e mëdhenj janë të selektuar kundër sepse janë metabolikisht të kushtueshëm dhe nuk është kurrë e qartë se çfarë merrni në këmbim. Prandaj, ka shumë kafshë që e kanë trurin më të madh se kushërinjtë e tyre, apo speciet e përafërta me to, por që nuk dinë si të krijojnë vetura, ndërtesa e kompjuterë. Kështu që, nëse i merrni trutë e mëdhenj si kriter seleksional, atëherë do të mërziteni. Shumica e truve të mëdhenj nuk janë fort të “selektuar për”, në fakt, shumë kafshë kanë tru më të vogël se speciet e afërta, dhe ia dalin shumë mirë. Pra, përgjigja e vërtetë e pyetjes suaj e cila është edhe në temë të librit, është se ai është më shumë libër pyetjesh se sa libër përgjigjesh. Ka shumë pyetje të tilla për të cilat nuk kemi përgjigje reale. Si përfunduan njerëzit duke e zotëruar planetin? Sepse ne për fat hasëm në mënyra që e mundësuan teknologjinë që të na ndihmojë. Nuk e dimë se sa herë një gjë e tillë ka ndodhur. Së fundi ka dalë një libër fantastik që përmban një sërë studimesh që sugjerojnë që gjërat si organizimet agrare dhe qeverisëse kishin arritur disa herë në të kaluarën. Disa kishin pasur sukses, e disa jo. Dëshmitë sugjerojnë që nuk ka qenë një rritje lineare e vijuese e dominimit njerëzor, por një set eksperimentesh ku disa kishin rezultuar të suksesshme e disa jo. Prandaj, përgjigja reale është që ne nuk e dimë. Dhe ky është subjekt studimi i disa fushave, përfshirë edhe neuroshkencën.
Ç’e përkufizon inteligjencën, gjithsesi?
Siç edhe thatë, ne kuptojmë shumë pak lidhur me atë se çfarë jemi dhe çfarë bëjmë. Ne e kemi mrekullinë e gjuhës të cilën s’e ka asnjë kafshë tjetër, dhe mendojmë që kjo na mundëson që t’i kuptojmë gjërat. Në fakt, ne ia kemi dalë në mënyrë fantastike në shumë gjëra, dhe kemi çaluar në të tjera si astrobiologjia, për kërkimin e specieve të tjera në univers, e që është një fushë shumë kontradiktore, fushë shumë e paqartë. Ne tentojmë ta kuptojmë se sa janë gjasat që një formë jete inteligjente mund të burojë gjetkë? Dhe pyetja se si buroi ajo në Tokë është vetëm nënpyetje e asaj kryepyetjeje. Ne jemi vetëm një shembull. Ka mospajtime enorme në këtë fushë, nëse inteligjenca është shumë e shpeshtë dhe ka versione të shumta gjithandej, apo nëse është shumë e rrallë dhe që ne jemi i vetmi aksident, apo nëse ka forma të tjera të inteligjencës që nuk janë sikur ne dhe nuk do të na konsideronin inteligjentë. Prandaj, ka shumë mospajtime.
Inteligjenca artificiale, ankthi dhe leverdia
Është një pyetje shumë e mirë. Sigurisht, ka shumë romane fantashkencë që shtjellojnë një inteligjencë eventuale që na pushton. Ma kujton një libër të vjetër fantashkencë të quajtur Mona Lisa
Overdrive. Po, e rekomandoj këtë libër. Ne po e zhvillojmë inteligjencën artificiale me një ritëm disi ngadaltë për momentin. Njerëzit janë të tmerruar nga ideja që inteligjenca artificiale mund të na pushtojë. Sigurisht, kjo është një frikë shumë reale në parim. Dikur edhe ka mundësi që kjo të ndodhë. Sigurisht nuk ekziston një rrezik i tillë me programet aktuale kompjuterike që konsiderohen si inteligjente. Nuk e dimë se çfarë kërkohet për t’u arritur një gjë e tillë. Prandaj, njerëzit që punojnë në inteligjencë artificiale shpesh po mundohen se si të krijojnë inteligjencën etike artificiale me pyetjen e ashiqarshme që është: a munden këto qenie inteligjente artificiale, supozojmë nëse krijohen, që një ditë të shkaktojnë dëm? A mund të na pushtojnë, apo a mund të na lëndojnë? Në mënyrë tipike, ajo që e kuptojmë është që inteligjenca artificiale, sikurse armët tjera, apo armët tjera potenciale, po ashtu mund të përdoren për të keq nga njerëzit që duan të bëjnë keq. Ka pasur gjithmonë rrezik nga sulmet dashakeqe ndaj njerëzimit dhe këto gjithmonë vijnë nga njerëzit, dhe jo nga mjetet që njerëzit i përdorin per se. Inteligjenca artificiale është specifikisht e rrezikshme sepse nëse një ditë mësojmë të ndërtojmë gjëra që janë po aq inteligjente e ndoshta edhe më inteligjente se ne, atëherë nuk ka arsye në parim se pse kjo nuk mund të arrihet një ditë. A jemi afër kësaj? Absolutisht që jo. Cilët janë përbërësit që do të nevojiten për të bërë diçka po aq inteligjente sa ne, lëre më, më inteligjente? Këto ende nuk kuptohen mirë nga njerëzit, dhe ka mospajtime të hidhura në këtë fushë. Ka disa lexime shumë interesante të cilave mund t’iu referohem më vonë nëse doni, të kësaj fushe, që japin indikacione për drejtime të mundshme në të cilat inteligjenca artificiale duhet të shkojë apo të mos shkojë. Njëra prej pyetjeve është: a duhet t’i imitojmë trutë e njerëzve? A duhet vetëm të marrim ndonjë lloj inspirimi nga trutë njerëzorë dhe të ndërtojmë diçka ndryshe? Ky është një burim shumë i madh kontradiktash për momentin. Sigurisht, pasi që ne nuk e kuptojmë trurin e njeriut aq mirë sa ta kopjojmë, natyrisht që na detyron që t’i kushtojmë vëmendje asaj, që të tentojmë së ndërtuari diçka që i ka aftësitë tona. Mendoj që ka shumë gjasa që ne nuk do t’i kalojmë aftësitë tona deri sa t’i barazojmë ato. Tash për tash për shembull, i kemi të ashtuquajturat sisteme të mëdha të të dhënave që shpesh quhen disi inteligjencë artificiale, edhe pse nuk janë inteligjente. Mirëpo, janë shumë efektive, tepër efektive në zgjidhjen e problemeve shumë të vështira, e që njihen si shumë të vështira për njerëzit si puna e palosjes së proteinave e që ka qenë një përparim shumë i madh në të ashtuquajturën inteligjencë artificiale në vitet e kaluara, dhe me një dobi të madhe për shkencë. Të kuptuarit e proteinave është një hap kritik në rrugën tonë drejt të kuptuarit pjesën tjetër të biologjisë. Ne kemi pasur një përvojë të keqe në të kuptuarit mirë të morfogjenezës në përgjithësi, se si gjenet shprehen asisoj që proteinat tërhiqen në një mënyrë të caktuar. Ndërkaq tani kemi një katalog fantastik, pothuajse shterues të palosjes së proteinave dhe ky është një avancim shumë i madh. Si ka ndodhur kjo? Nuk ka ndodhur duke e imituar atë që e bëjnë njerëzit. Njerëzit nuk e kanë zgjidhur problemin, por kjo është bërë duke shikuar në të dhënat në një mënyrë shumë të kujdesshme dhe inventive që e tejkalon performancën që mund ta kenë njerëzit me këto informata. Të gjitha të dhënat ishin veçse në dispozicion. Mirëpo, sasia e analizimit të hollësishëm të të dhënave të mëdha në prodhimin e informatave të reja që këto sisteme mund ta bëjnë është shumë mbresëlënëse. Dhe suksesi i këtyre gjërave, bukuria e tyre, po ashtu edhe suksesi komercial i tyre është tejet ngazëllyes. Se a është një hap drejt inteligjencës së llojit të cilin e kemi ne, kjo ende nuk kuptohet mirë.
[caption id="attachment_1952416" align="alignnone" width="600"]
Mona Lisa Overdrive, William Gibson[/caption]
Njerëzit dhe gjuha
Po, është një pyetje e mrekullueshme. Ne jemi të vetmet kafshë që kemi gjuhë. Ku është e mira e gjuhës kur nuk mund ta flasësh me dikë? Prandaj, ju e merrni si pikënisje faktin që dhurata primare që ne duket se e kemi është gjuha. Ka qenë një listë e dallimeve midis njerëzve dhe kafshëve të tjera. Ajo listë dikur përfshinte gjërat si përdorimi i mjeteve dhe aftësia për të bërë luftëra dhe plane. Të gjitha ato janë fshirë. Kafshët përdorin mjete. Nuk e dimë nëse i përdorin ashtu si ne, por qartazi i përdorin ato. Ato planifikojnë, në fakt, po aq shumë sa ne, por jo gjithmonë me rezultatet e njëjta. E vetmja arsye se pse kjo listë është tkurrur deri në atë pikë ku listat e shumë njerëzve përmbajnë vetëm një artikull, është gjuha. Nëse ky është dallimi primar midis neve dhe kafshëve të tjera atëherë ju duhet ta pyesni veten se si është që aftësia për të llomotitur, për të folur me fjali të kuptueshme gramatikore, si na jep kjo papritmas aftësinë që t’i pushtojmë të gjitha pozicionet ideale ekologjike? Pyesni pastaj se sa njerëz mund ta ndërtojnë një veturë? Jo shumë. Sa njerëz mund ta ndërtojnë një shtëpi vetë? Jo aq shumë. Sa njerëz mund ta ndërtojnë një kompjuter? Me shumë gjasë gati asnjëri. Nga zero? Vetë? Jo. Ajo që po e bëjmë është që po e ndërtojmë një komunitet duke qenë të aftë për t’i komunikuar këto ide dhe për t’i shkruar nga jashtë. Nga jashtë drejt vetes. Kjo është ajo që e ka shtyrë kulturën tonë përpara. Kjo është gjëja që na e ka mundësuar t’i ndërtojmë këto gjëra. Kjo na ka lejuar që të ndërtojmë mbi shpikjet e paraardhësve tanë, duke i përdorur shpikjet e së shkuarës thua ti na i kanë mësuar direkt nënat dhe baballarët tanë. Gjuha në thelb na i jep 10 mijë nëna e 10 mijë baballarë. Të gjithë njerëzit që kanë ardhur para nesh. Dija e tyre na vjen tash në formë të gjuhës, dhe duke ndërtuar mbi to, kështu i arrijmë gjërat që i kemi arritur. Nuk është që gjuha na bën të mençur, por që gjuha na i jep skelet që na e mundësojnë që të ndërtojmë diçka përtej nesh si individë.
Prirja për t’i dhënë drejtim antropocentrik ekzistencës së gjithëmbarshme
Ato janë të parezistueshme për të gjithë ne. Unë ndiej sikur janë pothuajse të parezistueshme. Është shumë e vështirë të thuhet që njerëzit u ngritën dhe ky ishte vetëm një aksident, që e tëra nuk ka kuptim. Nuk kemi qëllim. Nuk kemi vend. Tendenca e natyrshme e jona është që të themi, jo, shikoni, kjo po shkonte në një drejtim. Evolucioni kishte për qëllim diçka. Evolucioni na ka prodhuar. Ne jemi këtu për një arsye. Kjo tingëllon e parezistueshme. Është shumë e vështirë që të luftohet kundër kësaj ndjenje. Të gjithë ne e ndiejmë. Unë sigurisht që e ndiej. Të gjithë ata që i njoh e ndiejnë këtë. Megjithatë, kur ne së këndelluri i shikojmë faktet, është shumë e vështirë të thuhet që evolucioni e ka ndonjë qëllim. Ne nuk jemi me çdo kusht shpikja më e fundit e evolucionit. Janë disa specie të barit në lëndinë që janë specie më të vona, të shpikura shumë më rishtazi se sa njerëzit. A është drejtimi i evolucionit që të kemi fara gjithnjë e më të mira të barit? Evolucioni nuk shkon në një drejtim, dhe kjo nuk na pëlqen. Nuk na pëlqen ky fakt . Kafshët tjera kanë aftësi fantastike të cilat ne nuk i kemi. Gepardët mund të vrapojnë shumë shpejtë, delfinët mund të notojnë [ndryshe], lakuriqët mund të fluturojnë. Ne s’i kemi asnjërën prej atyre aftësive. Dhe të gjitha këto janë poste të jashtme potenciale të vendeve të evolucionit të cilat avancimi i evolucionit i ka arritur në shumë rrugëtime direksionale drejt pikave fundore të mundshme. Sigurisht, nuk ka pika fundore. Ata ende po evoluojnë. Ne ende po evoluojmë. Njerëzit kanë evoluar krejt së fundmi në mënyra të vockla. Prandaj, është e papërballueshme sepse duam që të jetë asisoj. Dhe nuk mendoj që ne duam ta qortojmë veten tonë shumë për këtë. Është aspiruese për neve që të ndihemi sikur po shpresojmë që po shkojmë në ndonjë drejtim. Aspiratat e disa njerëzve janë ndryshe nga aspiratat e disa njerëzve të tjerë, por ne do ta shohim nëse ne mund të gjejmë drejtim për ato aspirata. Prandaj, përgjigja e vërtetë është që s’është puna a duhet të jetë apo të mos jetë kjo diçka e parezistueshme, por thjesht ne ndihemi fort asisoj.
Premtimi i neuroshkencës për sëmundjet neurodegjenerative
Po më ka prekur edhe mua personalisht në familjen time. Kjo është një pyetje në veçanti e vështirë për atë pyetje sepse sapo është zbuluar sërish së fundmi që puna e hershme në sëmundjet neurodegjenerative si puna e Alzheimerit nuk ishte raportuar saktë. Edhe nuk është vetëm punë e mashtrimit. Është edhe më keq se kaq. Edhe pse hulumtuesit tentonin që t’i përsërisnin të gjeturat e hershme dhe dështuan që t’i përsërisin ato, prapë ata vazhdonin që të shkonin në drejtimin e njëjtë dhe ende po e bëjnë një gjë të tillë. Nuk do të bëj miq me këtë që do ta them. Sa versione të
Bllokuesve Amiloidë janë përdorur në testimet njerëzore apo në Alzheimer dhe kanë dështuar? Ka shumë sosh. Nuk kanë funksionuar. Dhe nocioni që ajo është rruga drejt shërimit të Alzheimerit është me shumë gjasë fals dhe me shumë gjasë ka qenë fals për një kohë të gjatë. Literatura e ka reflektuar këtë gjë. Fakti që të gjitha këto testime klinike dështojnë e dështojnë e dështojnë gjithmonë dhe tentimet nuk ndalen, është testament i asaj se sa dobët i kuptojmë disa nga këto çrregullime. Njerëzit po tentojnë, në një pikë më pozitive, që t’i vënë bashkë ndërveprimet komplekse të biologjisë së qelizave dhe në rastin e çrregullimeve psikologjike në qarkun e trurit, në mënyrë që të tentojnë t’i kuptojnë sistemet komplekse në themel të trurit funksionues normal me ç’rast t’i kuptojnë nganjëherë edhe vështirësitë që mund të dalin dhe ta çrregullojnë atë. Ne nuk i kuptojmë këto sisteme komplekse, dhe nuk e kuptojmë mendimin normal dhe të shëndetshëm. Dhe ka pak gjasa që do ta kuptojmë shumë mirë se si çrregullimet ngrihen derisa ta kuptojmë se si ngrihet një mendim normal. Ka shumë njerëz që po punojnë në këtë fushë dhe është një fushë shumë interesante ku ka shumë avancim. Më lini t’ju them që të Dhënat e Mëdha po luajnë një rol, sikurse të Dhënat e Mëdha mundën që t’i zbulojnë vetitë palosëse të proteinave në vitet e fundit që sapo i përmenda. Ka shumë punë të të Dhënave të Mëdha që përfshihen në çrregullimet e biologjisë së qelizave e që ndodhen në themel të një numri të madh të sëmundjeve mendore dhe të sëmundjeve të tjera biologjike. Është e mundur që ne do të mund t’i përdorim këto mjete për të shkuar tutje dhe për të shkuar më larg se që kemi shkuar deri tash, shpresoj.
Enigma e vetëdije(ve)
Njëra prej gjërave më të frikshme njëherësh të mrekullueshme për shkencën është që kurrë nuk e dini se në ç’kthinë ndodhet gjetja e radhës që mund të jetë e rëndësisë së madhe. Njëri prej problemeve me vetëdijen specifikisht është që ne kemi përkufizime të brishta të saj dhe njerëz të ndryshëm thonë ‘vetëdije’ dhe nënkuptojnë gjëra të ndryshme, e kësisoj ne arrijmë në hipoteza që edhe termostati mund të ketë ndonjë formë të vetëdijes. Mendoj, siç është shpesh rasti në shkencë, që është shumë e rëndësishme dhe e përdorshme për të bërë dallime kritike, për të bërë dallimin midis kësaj forme të fenomenit me formën tjetër të fenomenit, për të qenë të gatshëm që t’i ndajmë këto gjëra sepse nëse i studiojmë ndaras, nganjëherë kuptojmë shumë më mirë. Vetëdija, mendoj që vlen kjo edhe për të. Ekziston një formë e vetëdijes të cilën mendoj se të gjithë ne e nënkuptojmë kur e themi atë fjalë, e që është fakti që ja ku jemi, ne po flasim për trurin, të ulur në vende anembanë botës. Dhe ne e kemi këtë bisedë ballë për ballë dhe jemi të vetëdijshëm për këtë. Dhe ne po mendojmë se cili është kuptimi i pyetjeve që po i pyesim dhe i gjërave që po i themi. Ne nuk e kuptojmë se çfarë na jep aftësinë, që na mundëson neve kafshëve që përdorim gjuhën aftësinë që po ashtu të reflektojmë në atë se çfarë po e bëjmë, dhe jo vetëm që të veprojmë, por njashtu të mendojmë për veprimet tona. Dhe kjo formë e vetëdijes është diçka që unë mendoj do të bëhet më e kuptuar. Sinqerisht, kur të bëhet e kuptueshme, do të jetë po ashtu edhe interesante që të ndodhë një gjë e tillë. Si bëhet që ne jo vetëm që mendojmë e flasim, por po ashtu mendojmë për fjalimin tonë drejt të shkuarit në nivele të larta, formave të tjera të thjeshta apo fenomene që nganjëherë u referohet si vetëdije, vetëdija mbi veten e lloje të ndryshme të vetëdijes. Ndoshta ato dallojnë dhe ndoshta duhet të trajtohen ndryshe. Nëse janë ndryshe, atëherë mund të kenë zgjidhje të ndryshme. Mendoj që pyetja specifike për aftësitë tona të nivelit të lartë është një pyetje tejet interesante. Mendoj po ashtu që është lloji i punës që njerëzit po e bëjnë duke e marrë qarkun e trurit dhe duke e kuptuar sa i përket qarkut dhe fenomeneve që dalin nga ajo. Kjo duket sikur është një rrugë premtuese drejt të kuptuarit tonë në atë nivel.
