Abetarja (Klasa Zhurmëtare) e Petrit Halilajt, sot hapet në galerinë “kurimanzutto” në New York

Petrit Halilaj: Abetare (Klasa Zhurmëtare) risjell kujtimet e klasave shkollore dhe i bën homazh intelektualëve dhe artistëve shqiptarë të diasporës për kontributin e tyre në themelimin, praktikimin dhe mbrojtjen e gjuhës shqipe përgjatë historisë Ekspozita e fundit e Petrit Halilajt, Abetare (Klasë Zhurmëtare), hapet sot në galerinë “kurimanzutto” në New York. Në këtë hapësirë, Halilaj ekspozon banka shkollore të braktisura, të gërvishtura me vizatime të fëmijëve që ai i gjeti nëpër shkollat e Kosovës dhe i solli në studion e tij në Berlin. Në Berlin, ai i rielaboroi dhe i montoi bankat e vjetra në objekte skulpturore, vizatimet e të cilave janë burim frymëzimi për serinë e tij të njohur me skulptura prej bronzi dhe çeliku me titull Abetare, që është aktualisht e ekspozuar në Muzeun Metropolitan të Artit (MET) si pjesë e projektit Roof Garden Commission (e hapur deri më 27 tetor). Të integruara me bankat shkollore janë edhe skulpturat prej bronzi nga seria Abetare, që transformojnë vizatimet e fëmijëve mbi bankat e tyre në forma tre-dimensionale. Në galerinë “kurimanzutto” Halilaj rikrijon një klasë shkollore, ku skulpturat reflektojnë mbi gjuhën, rininë dhe komunitetin në kontekstin e historisë së Kosovës, si dhe fuqinë e fantazisë për ta tejkaluar një mësim të mërzitshëm shkolle ose kërcënimin e luftës. Kjo ekspozitë është vazhdimësi e serisë Abetare të Halilajt e cila merr format e saj të larmishme nga vizatimet dhe skicat e fëmijëve gdhendur në bankat e tyre, për ti shndërruar këto ëndrra të përditshme dhe akte të vogla rebelimi në krijime hapësinore të gjera dhe tridimensionale. “Klasa Zhurmëtare” shënon një moment të ri në artikulimin artistik të Halilajt. Kjo është hera e parë që bankat shfaqen si objekte skulpturore të varura në mur. Më parë, bankat ishin elemente të integruara në instalacione më të mëdha, por asnjëherë nuk janë kombinuar dhe modifikuar për t’u bërë vepra të pavarura arti. “Për ‘Klasën Zhurmëtare’, jam rikthyer tek rrënjët”, shpjegon Halilaj, dhe kjo pasqyrohet në vetë hapësirën e galerisë, e cila është transformuar në një klasë tradicionale frymëzuar nga kujtimet dhe përvojat personale të artistit. Për dallim nga klasat e zakonshme, Halilaj mbush muret me banka të shkollave të vizatuara nga fëmijët. Nga larg ato duken si piktura minimaliste, por në vështrim më të afërt, vizatimet dhe skicat e fëmijëve bëhen të dukshme mbi sipërfaqet e drurit. Krahas këtyre bankave janë edhe skulpturat e njohura prej bronzi nga seria “Abetare”, që përfaqësojnë motive të përsëritura – zemra, shtëpi, yje. Së bashku, skulpturat dhe bankat krijojnë një logjikë të veçantë hapësinore: ato luajnë nëpër muret, dyshemenë dhe tavanin e galerisë, duke rikrijuar klasën si një peizazh ëndrrash. Për të shoqëruar ekspozitën, Halilaj ka ftuar kuratoren shqiptare Eriola Pira, për të organizuar një seri prej tre punëtorish gjatë kohëzgjatjes së ekspozitës (14 shtator, 28 shtator dhe 19 tetor, secila duke filluar në orën 15:30), duke aktivizuar klasën si një hapësirë për të përjetuar dhe mishëruar gjuhën shqipe. Përmes aktiviteteve dëgjimore, gojore dhe të bazuara në lëvizje, pjesëmarrësit e të gjitha moshave janë të ftuar të rikrijojnë dhe përjetojnë një kujtim formativ huazuar nga fëmijëria e Halilajt dhe Pirës në Kosovë dhe Shqipëri. Duke jetuar në diasporë, ky bashkëpunim nderon rolin që intelektualët dhe artistët shqiptarë të diasporës kanë luajtur në themelimin, praktikimin dhe qëndrueshmërinë e gjuhës shqipe gjatë historisë. -   - Petrit Halilaj 1986, Kostërrc, Kosovë Petrit Halilaj i kupton ekspozitat si një mënyrë për të ndryshuar rrjedhën e historive personale dhe kolektive, duke krijuar botë komplekse që krijojnë hapësirë për liri, dëshirë, intimitet dhe identitet. Veprat e tij lidhen ngushtë me historinë e Kosovës, dhe pasojat e tensioneve kulturore dhe politike në rajon. Të rrënjosura në biografinë e tij, projektet e Halilajt përfshijnë një gamë të gjerë mediumesh, duke përfshirë skulpturë, vizatim, tekst dhe performancë. Duke inkorporuar materiale nga Kosova dhe duke i manifestuar ato në instalacione ambicioze hapësinore, puna e tij transpozon marrëdhënie personale, vende dhe njerëz në forma skulpturore. Puna e Halilajt mund të shihet si një përpjekje lozonjare dhe herë pas here e guximshme për të rezistuar politikave shtypëse dhe normave sociale, duke festuar në mënyrë të paepur të gjitha format e lidhjeve dhe lirisë. Në vitin 2013, Halilaj përfaqësoi Kosovën në paraqitjen e parë të vendit në Bienalen e Venecias. Në vitin 2017, ai u ftua të marrë pjesë në Bienalen e 57-të të Venecias nga kuratorja Christine Macel, ku mori Mirënjohje të Veçantë nga Juria. Po atë vit, ai mori çmimin Mario Merz, që rezultoi në një projekt madhor të porositur, të cilin e prezantoi në vitin 2018 në Zentrum Paul Klee, Bern dhe në Fondazione Merz, Torino, Itali. Ai gjithashtu mori çmimin Kunstpreis Berlin nga Akademie der Künste, Berlin (2023). Petrit Halilaj është anëtar i Akademisë së Arteve të Botës në Këln, Gjermani, dhe aktualisht është profesor në École Nationale Supérieure des Beaux-Arts de Paris, Francë, ku ndan klasën e tij me Alvaro Urbano. Petrit Halilaj jeton dhe punon në Gjermani, Kosovë dhe Itali. — Ceremonia e Hapjes: kurimanzutto, New York E enjte, 12 shtator, ora 18:00 Punëtoritë: 14 shtator, 28 shtator, dhe 19 tetor, ora 15:30