Bashkimi Evropian dëshiron sukses në aspektin e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë brenda vitit, dhe fakti që as Kosova dhe as Serbia nuk e pranuan me entuziazëm propozimin franko-gjerman, do të thotë se mund të mos jetë edhe aq keq, tha diplomati austriak Wolfgang Petritsch në një intervistë për Kosovo-Online.
Petritsch thekson se nëse propozimi pranohet, do të ketë faza të vështira në rrugën drejt përmbushjes së tij si për Beogradin ashtu edhe për Prishtinën, përcjell Klankosova.tv.
Cilat mendoni se janë kushtet bazë që propozimi franko-gjerman të pranohet?
WOLFGANG PETRITSCH: Shembulli më i rëndësishëm është se, nga njëra anë, Beogradi dëshiron që Prishtina më në fund të fillojë zbatimin e marrëveshjes për Asocacionin e Komunave me shumicë serbe. Ai komunitet ose sido që të quhet, duhet të krijohet hap pas hapi. Nga ana tjetër, Prishtina dëshiron të shkojë në drejtimin e njohjes dhe kjo nuk do të jetë e mundur menjëherë. Është e rëndësishme që në Beograd të kuptojnë se është e rëndësishme të përmirësohen kushtet e jetesës për serbët në Kosovë. Një marrëveshje e tillë do të sillte këtë gjë dhe kjo është vendimtare.
A do të ishte kjo marrëveshja përfundimtare?
WOLFGANG PETRITSCH: Ky plan është një hap i rëndësishëm drejt normalizimit, por ende nuk nënkupton arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare, meqenëse ky është një propozim, që do të thotë se ka një ide konkrete se si të dalim nga një situatë që ka zgjatur shumë, dhe në të cilin nuk ka asnjë progres, sepse dialogu i një viti e gjysmë apo për dy vjetët e fundit shërben vetëm për shuarjen e zjarreve, por nuk arrin në normalizimin e marrëdhënieve. Propozimi franko-gjerman nuk përcakton një zgjidhje përfundimtare, por është një hap i rëndësishëm i ndërmjetëm në rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës.
Nuk ka besim mes palëve, a mund të arrihet një kompromis?
WOLFGANG PETRITSCH: Kam qenë në takime të ndryshme mes Aleksandar Vuçiqit dhe Hashim Thaçit dhe kam pasur përshtypjen se ata e respektojnë njëri-tjetrin në njëfarë mënyre. Duhet një besim tek tjetri në negociata. Albin Kurti është një person tjetër, një person për të cilin me sa duket termi "kompromis" është fjalë e huaj. Dhe ai nuk është i vetmi në rajon. Nuk ka kulturë kompromisi në rajon, sepse konsiderohet se kompromisi është diçka e humbur, e cila nuk është e vërtetë.
Ndoshta është krijuar përshtypja se SHBA-të duan më shumë se BE-ja të respektojnë Marrëveshjen e Brukselit dhe formimin e Asocacionit?
WOLFGANG PETRITSCH: Unë nuk pajtohem me një vlerësim të tillë. Nga biseda me Miroslav Lajçak dhe të tjerët nga BE-ja kuptova se Brukseli dëshiron sukses këtë vit sa i përket Kosovës dhe Serbisë. Uashingtoni dhe Brukseli bashkWOLFGANG PETRITSCHunojnë mirë dhe duhet kuptuar se nuk është vetëm për BE-në, por edhe për dy vendet më të rëndësishme të bllokut – Gjermaninë dhe Francën – që mbështesin përpjekjet për normalizim.
Sa ka ndikuar lufta në Ukrainë që BE të përfshihet më aktivisht në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës?
WOLFGANG PETRITSCH: Nuk ka dyshim se arsyeja pse Berlini dhe Parisi janë bërë veçanërisht aktive është lufta në Ukrainë, pra frika se këto pasiguri mund të përhapen në Ballkan, një rajon që tradicionalisht është në një situatë të vështirë me ndikim rus. Kjo është një situatë, në të cilën ne duhet të zgjidhim problemet në oborrin tonë dhe pastaj t'i përkushtohemi me forcë problemit real - Ukrainës dhe Rusisë.
Si i komentoni akuzat e shpeshta të Kurtit ndaj Aleksandër Vuçiqit se ai është dora e zgjatur e Vladimir Putinit?
WOLFGANG PETRITSCH: Politika e brendshme dhe e jashtme e Serbisë, përfshirë edhe ndaj Kosovës, mbështetet në dy shtylla të cilat janë të ndikuar dukshëm nga Rusia. E para është energjia, furnizimi i Serbisë me gaz rus me çmim të favorshëm, i cili është shumë i rëndësishëm për qytetarët, ekonominë, dhe investitorët. E dyta është se Rusia është garantuesi se nuk do të ketë njohje të Kosovës, nëse Beogradi nuk pajtohet me të. Vetoja e Rusisë gjithashtu mbështet politikën serbe ndaj Kosovës. Prandaj tani është e vështirë t'i kërkohet Beogradit që të kthehet plotësisht dhe frontalisht kundër Moskës. Përveç kësaj, një kthesë e plotë nga Rusia, për Beogradin do të nënkuptonte heqjen dorë nga shtylla e rëndësishme e Rusisë në OKB. Kjo është një pyetje e ndërlikuar dhe duhet kuptuar. Në fund të fundit, mendoj se në shumë fusha Serbia veçse e ka të qartë se në cilën anë është në këtë luftë.
A është propozimi franko-gjerman një ultimatum për Beogradin?
WOLFGANG PETRITSCH: Nuk ka asnjë ultimatum nga Gjermania dhe BE-ja, por Serbia do të duhet të vendosë nëse dëshiron të shkojë drejt Evropës, se investimet perëndimore vazhdojnë të vijnë, gjë që është e rëndësishme për zhvillimin ekonomik. Jam i bindur se Serbia është këshilluar për këtë propozim dhe filloi të flasë për të.
Sa i ngjashëm është ky propozim me një marrëveshje mes dy Gjermanive?
WOLFGANG PETRITSCH: Ngjashmëritë janë të kufizuara, në radhë të parë në nevojën për të ndërmarrë hapa pragmatikë, ndërsa ndryshimi është se traktati në atë kohë ndihmoi në anëtarësimin e Gjermanisë në OKB, dhe kjo nuk është në këtë propozim. Ky propozim përmban frymën e marrëveshjes gjermano-gjermane. Është e nevojshme të gjendet një zgjidhje e mirë për qytetarët e veriut, por edhe për Kosovën dhe Serbinë. Nuk mund të jetë aq e vështirë. Gjithçka duhet të ulet në nivelin e problemeve të qytetarëve, si furnizimi me ujë, largimi i mbetjeve, arsimi, kultura. Kjo duhet trajtuar dhe deri më tani janë diskutuar vetëm 'titujt', jo detajet. Flitet për një propozim gjermano-francez, por nuk janë diskutuar detaje. Duhet të kesh guximin ta bësh.
Prishtina me këmbëngulje e refuzon obligimin për formimin e Asocacionit e Komunave me shumicë serbe nga Marrëveshja e Brukselit. Si mund të besojmë në ndonjë marrëveshje të re?
WOLFGANG PETRITSCH: Në Prishtinë e refuzojnë Asocacionin, por nuk thonë se edhe në vendimin e Gjykatës Kushtetuese, nga e cila gjithmonë citojnë vetëm nenin e parë, në nenin e dytë thuhet qartë se një komunitet i tillë mund të ekzistojë. Të dyja palët, me ndihma e BE-së dhe SHBA-së, duhet të përpiqet të bëhet më konkrete, çfarë mund të gjendet në marrëveshje dhe çfarë jo, si mund të afrohen. Ka ardhur koha për negociata konkrete.
A mendoni se Kurti do ta pranojë Asocacionin?
WOLFGANG PETRITSCH: Duhet të respektohen marrëveshjet e pajtuara, kështu që edhe Prishtina duhet ta respektojë atë parim. Kurti mund të thotë se nuk e dëshiron Asocacionin në në një mënyrë të caktuar, por nuk mund ta refuzojë themelimin e tij. Parimi i së drejtës ndërkombëtare dhe shteteve juridike është se marrëveshjet e nënshkruara duhet të respektohen edhe nga qeveritë e ardhshme, pa këtë nuk do të kishte marrëdhënie ndërkombëtare.
Vërejtjet e shpeshta nga Prishtina dhe disa lobistë perëndimorë janë se Asocacioni do të jetë një Republikë e re Serbe. Si e shihni ju këtë?
WOLFGANG PETRITSCH: Nuk kam frikë nga kjo, sepse bëhet fjalë për komunat serbe, në ato zona ku mund të menaxhojnë më mirë vetë, duke e marrë atë të drejtë, që të mund të bashkohen dhe që në kuptimin politik të mund t'i paraqesin kërkesat e tyre bashkë në Prishtinë. Nëse marrim si shembull ndermarrjen komunale nuk besoj se ajo do të anashkalonte shtWOLFGANG PETRITSCHitë shqiptare, prandaj se duhet të fillojmë të diskutojmë se si do të duket, kush do të përfshihet, si do të jetë i organizuar. Këto janë pyetje praktike që duhet këtë vit të zgjidhen. Kurti duhet të fillojë t'i përkushtohet seriozisht Asocacionit dhe pas 10 vjetësh të jetë gati për të.
Si i shpjegoni sulmet gjithnjë e më të shpeshta ndaj serbëve në Kosovë?
WOLFGANG PETRITSCH: Është pasojë e situatës së pazgjidhur, e cila ka zgjatur shumë. Është në interes të komunitetit serb në Kosovë që të ulë tensionet, të qetësojë situatën dhe të sjellë investime. Unë jam për krijimin e një zone të tregtisë së lirë ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Sigurisht që ka një çështje etnike, por ajo ekonomike është shumë më e rëndësishme , vetëm nëse zhvillohet ekonomia, komuniteti serb në Kosovë ka të ardhme.
Sa ka mundësi që propozimi franko-gjerman të pranohet?
WOLFGANG PETRITSCH: Dëshiroj të shoh një sinjal pozitiv nga Prishtina për themelimin e Asocacionit, por pres edhe një deklaratë të gatishmërisë së Beogradit për t'u marrë seriozisht me propozimin evropian. Presidenti i Serbisë nuk do ta ketë të lehtë të shpjegojë se propozimi duhet pranuar. Sigurisht që nuk është një detyrë e lehtë. Prandaj, është e nevojshme të sqarohen dhe të informohen qytetarët. Duhet të thirren partnerët, BE-ja dhe SHBA-ja, Gjermania dhe të tjerët për të shpjeguar publikisht se cila është gjendja faktike për atë që thotë dokumenti dhe cili mund të jetë rezultati. Duhet të largohen emocionet, argumentet e kundërshtimit jokonstruktiv dhe të krijohet një klimë negociatash që do të sillnin rezultate pozitive. Unë jam më optimist se Beogradi do të rrezikojë dhe do të hyjë në një diskutim për përmbajtjen e propozimit. Në Prishtinë duhet shpjeguar se dëshirohet që komuniteti serb në Kosovë të marrë një formë organizimi. Nga të dyja palët, ky do të ishte hapi i parë që do të lejonte përparim të rëndësishëm në muajt e ardhshëm.
Pse BE-ja nuk e ofron anëtarësimin si “shpërblim”?
WOLFGANG PETRITSCH: Anëtarësimi në BE është një çështje e vështirë që kërkon shumë kohë. Pasi Ukrainës iu ofrua anëtarësimi, është e nevojshme të bëhet përparim më i shpejtë në integrimin evropian të Ballkanit. Mendoj se kjo është e mundur nga fakti që vendet e Ballkanit Perëndimor hap pas hapi në afrimin e tyre ndaj BE-së, do të përfshiheshin në strukturat e saj. Për shembull, së pari në tregun e përbashkët evropian. Është institucioni më i rëndësishëm i BE-së, i cili mundëson qarkullimin e lirë të mallrave, njerëzve dhe shërbimeve. Përfshirja në tregun e përbashkët, pas përmbushjes së kushteve, do të thoshte shumë për vendet e Ballkanit. Qytetarët e Ballkanit mund të gëzojnë kështu përfitimet e tregut të përbashkët dhe të shohin vetë avantazhet e Bashkimit. Edhe kjo përfshirje nuk është aq e lehtë, por është më e lehtë për t'u zbatuar sesa anëtarësimi, për shkak të frikës së zgjerimit të vetos nga 27 në 30 ose më shumë vende. Për shkak të vetos së Hungarisë për gjëra të ndryshme, anëtarët si Gjermania dhe Franca thonë se nuk duan që kjo të futet në BE me anë të zgjerimit.
●●●
SSHKRIMI NGA
S.K.
Editorial nga Klan Kosova — ndjek on intervista dhe zhvillimet e tjera kryesore të vendit.
