Osmani për “Vijesti”: Do të gjejmë zgjidhjen me Manastirin e Deçanit për rrugën Deçan-Plavë

Presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, tha se për të çështja e kufirit ndërmjet Kosovës dhe Malit të Zi është e mbyllur dhe se avokon që malazezët të njihen si pakicë në Kushtetutën e Kosovës, por kjo varet nga procedurat e ndërlikuara kushtetuese. Në një intervistë për televizionin malazez “Vijesti”, Osmani po ashtu tha se për të është i pranueshëm plani franko-gjerman për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë si platformë e mirë për vazhdimin e negociatave dhe se tani mbetet të shihet nëse presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, do ta pranojë, transmeton Klankosova.tv. “Vijesti”: Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka paralajmëruar rishikimin e marrëveshjes së kufirit ndërmjet Kosovës dhe Malit të Zi nga viti 2015, duke pretenduar se Kosova ka humbur 8200 hektarë territor me atë marrëveshje. A e ka kërkuar zyrtarisht atë shqyrtim nga Qeveria e Malit të Zi dhe a e keni diskutuar me zyrtarët tanë gjatë kësaj vizite në Podgoricë? Osmani: Jo. Unë jam këtu para së gjithash për të parë se si mund të hapim një kapitull të ri bashkëpunimi. Konkretisht, sa i përket kufijve, për mua ajo çështje ka përfunduar në parlament para disa vitesh, kur ajo marrëveshje është ratifikuar mes Malit të Zi dhe Kosovës. Pastaj është një marrëveshje dypalëshe mes presidentëve të atëhershëm të Kosovës dhe Malit të Zi, një lloj deklarate në të cilën theksohen hapat e ardhshëm”. “Deklarata e nënshkruar mes dy presidentëve parashikon ndër të tjera se do të formohet një komision i ri teknik me ekspertë nga të dyja palët për t’u ulur dhe për të trajtuar çdo çështje të hapur. Pra, unë personalisht nuk jam kundër që një komision teknik të ulet dhe ta shikojë këtë nga pikëpamja e ekspertëve, por jo nga pikëpamja politike. Si përfundim, unë nuk shoh se ka ndonjë çështje të hapur politike ndërmjet Kosovës dhe Malit të Zi dhe nuk e shoh këtë si një çështje të hapur që do të dëmtonte disi marrëdhëniet tona”. “Unë e shoh këtë para së gjithash si një çështje ekspertize dhe një çështje që duhet të zgjidhet midis ekspertëve në komisionin teknik, siç parashikohet nga Deklarata e dy presidentëve, e cila u nënshkrua në 2015 dhe e cila, natyrisht, mund të zbatohet pa dëmtuar marrëdhëniet mes dy vendeve tona në asnjë mënyrë. Pra, sigurisht që ka shumë njerëz që dëshirojnë ta shohin këtë si shkak të marrëdhënieve të këqija mes Malit të Zi dhe Kosovës, por ne nuk duhet t’ua plotësojmë këtë dëshirë”. “Vijesti”: Pse të gjitha qeveritë dhe autoritetet e mëparshme të Kosovës, përfshirë edhe atë në të cilën bëni pjesë ju dhe partia juaj, nuk i njohën malazezët si pakicë në Kushtetutën e Kosovës, edhe pse kjo është kërkuar me këmbëngulje për më shumë se 10 vjet? Pse është një problem për ju? Osmani: Unë jam absolutisht në favor të saj dhe patjetër që e mbështes këtë ide dhe e kam mbështetur gjithmonë. Mirëpo, kompleksiteti i kësaj çështje nuk lidhej asnjëherë me mungesën e vullnetit të qeverive të mëparshme dhe katër parlamenteve. Kompleksiteti qëndron te procedurat kushtetuese, mënyra e ndarjes së mandateve në parlament. Sa vende do të marrin disa komunitete është një dispozitë kushtetuese që do të kërkonte një amendament dhe që ai amendament të miratohet, duhet të ketë jo vetëm dy të tretat në parlament, por edhe dy të tretat nga komunitetet pakicë, e cila do të votojë pro, që do të thotë se komuniteti serb ka pasur të drejtën e votës dhe nuk kam parë një vullnet të tillë nga ana e tyre për të votuar për atë amendament kushtetues. Nëse do të ishte në dorën time, padyshim që do të ndodhte, sepse unë nuk shoh ndonjë të keqe në të pasurit një komunitet pakicë malazeze, dhe sigurisht që ka komunitete të tjera që do të donin të ishin. Përfaqësuesit e malazezëve kanë dhënë një kontribut të madh për vendin tonë dhe vazhdojnë të japin kontributin e tyre në këshillin konsultativ për komunitete që është organ kushtetues dhe për këtë është shumë e rëndësishme që ata të vazhdojnë të japin kontributin e tyre në të gjitha nivelet në të cilat tani janë të përfshirë, veçanërisht në Qeveri. E përsëris, nuk bëhet fjalë për mungesën e vullnetit tonë, por për dispozita dhe procedura shumë komplekse kushtetuese. “Vijesti”: Kosova, ashtu si Mali i Zi, aktualisht është jashtë iniciativës për Ballkanin e Hapur. Qeveria aktuale malazeze në shumicë mbështet hyrjen e Malit të Zi në Ballkanin e Hapur, por ende nuk ka marrë një vendim. Pse Kosova është kundër anëtarësimit në Ballkanin e Hapur? Osmani: Ne kemi ende të njëjtin qëndrim. Ajo iniciativë nuk ka filluar me pjesëmarrjen e të gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe nuk lejon përfaqësim të barabartë të të gjithëve, dhe këto janë arsyet që ne besojmë se kjo nismë do të ishte e dëmshme sidomos për Kosovën, por edhe në përgjithësi sepse instrumentet për ndikimin e Serbisë po rriten. Nëse do të ishte një ndikim i mirë askush nuk do ta refuzonte, por ndikimi malinj i Serbisë dëshiron të përhapet në këtë zonë dhe ne nuk jemi për t'u dhënë atyre një instrument tjetër për të rritur ndikimin e tyre sepse nuk është vërtetuar se është i mirë. Në anën tjetër, Kosova është pjesë e një numri të madh të iniciativave rajonale, veçanërisht Procesit të Berlinit, përmes të cilit besojmë se mund të arrijmë gjithçka që është në interesin më të mirë të rajonit, si dhe mund të na afrojë me Bashkimin Evropian, kështu që ne do t’i përmbahemi Procesit të Berlinit. “Vijesti”: Deri ku ka arritur ndërtimi i rrugës Deçan – Plavë, a është i mundur përfundimi i asaj rruge në një të ardhme të afërt dhe kur? Osmani: ajo punë po vazhdon, por sigurisht që nuk varet vetëm nga ne. Mendoj se ne po ecim përpara pak më shpejt se Mali i Zi, prandaj folëm se si të dy vendet mund ta përshpejtojnë ritmin, në mënyrë që ky projekt infrastrukturor të përfundojë sa më shpejt. Sepse është vërtet një interes i përbashkët i të dy vendeve, jo vetëm të ketë më shumë udhëtime nga njerëzit që kanë familje në Mal të Zi apo Kosovë, por edhe të ketë më shumë bashkëpunim ekonomik. Sa më shumë ta shkurtojmë udhëtimin nga një vend në tjetrin, aq më shumë bashkëpunim dhe mirëkuptim do të ketë mes dy vendeve tona, kështu që jemi në rrugën e duhur. “Vijesti”: Nga manastiri i Kishës ortodokse serbe të Deçanit po e kundërshtojnë rrugën e planifikuar. Ata thonë se edhe të gjitha organizatat ndërkombëtare (BE, OSBE...) kanë konfirmuar se rruga e planifikuar, e cila kalon pranë manastirit, është në kundërshtim me Ligjin e Kosovës për Zonat e Veçanta të Mbrojtura, i cili mbron manastiret ortodokse në Kosovë. A jeni gati të ndërtoni një bypass jashtë zonës së mbrojtur apo qeveria aktuale e Kosovës do të insistojë ende që rruga të kalojë pranë manastirit? Dhe a do të vazhdojë puna atje? Osmani: Jemi rrugës për të gjetur një zgjidhje për këtë shumë shpejt dhe kam shumë besim se do të gjejmë një zgjidhje që nuk do të refuzohet nga Kisha Ortodokse Serbe, sepse askush nuk është i interesuar të krijojë ndonjë problem në asnjë mënyrë. Megjithatë, në të njëjtën kohë ne duhet të gjejmë një zgjidhje që nuk do të shkaktojë probleme apo kosto jashtëzakonisht të larta për Republikën e Kosovës. Jemi në këtë drejtim dhe mendoj se jemi në një rrugë shumë të mirë drejt gjetjes së një zgjidhjeje për atë pjesë dhe sigurisht që do të vazhdojmë me seksionet e tjera kur është fjala për rrugën. “Vijesti”: Disa sulme të rënda ndaj pjesëtarëve të pakicës serbe janë regjistruar në Kosovë gjatë muajve të kaluar. Çfarë do të bëni ju si presidente e Kosovës që ta ndaloni atë dhe a janë serbët sot të sigurt në Kosovë, ata thonë se nuk janë? Osmani: Shumica dërrmuese e kërcënimeve dhe frikësimeve në mesin e komunitetit serb që jeton në Kosovë burojnë nga bandat kriminale ilegale që mbështeten nga presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Fatkeqësisht, rreziku më i madh për sigurinë e tyre nuk vjen nga institucionet e Kosovës dhe as nga qytetarët e Kosovës. Sipas të dhënave të policisë sonë, shkalla apo përqindja e krimit ndëretnik në Kosovë është 0.03 për qind. Sigurisht që ne duam ta zvogëlojmë atë në zero sepse komunikimi etnik, harmonia e njerëzve që jetojnë së bashku, integrimi i tyre, e gjithë kjo është prioriteti kryesor i institucioneve tona, sepse ne besojmë se multietniciteti është një nga vlerat më të mëdha që është edhe pjesë e Kushtetutës sonë. Pra, edhe interesat tona kërcënohen nëse lëndohet dikush, pavarësisht përkatësisë etnike apo fetare. Ne përpiqemi të mbështesim sa të mundemi. Ne mbështesim qytetarët e përkatësive të tjera etnike që jetojnë në Kosovë dhe siç e dini, ky është i vetmi vend në kontinentin evropian që u jep atyre garanci të tilla siç i kanë në Kushtetutën tonë. Por ata duhet t’i përdorin dhe jo t’i bojkotojnë sepse Vuçiqi ua kërkon. “Vijesti”: A e pranoni apo refuzoni ju dhe Qeveria e Kosovës planin franko-gjerman për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës? Osmani: Është e pranueshme si një platformë e mirë për të ecur përpara në procesin e dialogut sepse ka disa çështje që ende duhet të sqarohen dhe që kanë të bëjnë me planin e zbatimit të atij propozimi që do të duhet të negociohet në Bruksel. Sigurisht që ka edhe shumë pikëpyetje dhe marrëveshje me garanci ndërkombëtare që u duhen të dyjave, kur bëhet fjalë për qëndrimet ndërkombëtare të tij (planit, shën.red.). Për shembull, anëtarësimi në organizata ndërkombëtare, kështu që ne ende duhet t'i shqyrtojmë ato çështje, por në parim, është një bazë e mirë për diskutime të mëtejshme në Bruksel. “Vijesti”: A prisni që Serbia, pra presidenti Aleksandar Vuçiq, ta pranojë atë në fund? Osmani: Sinqerisht, nuk e dëgjoj kurrë atë që thotë. Unë shikoj vetëm atë që ai bën dhe shumë shpesh, nëse jo gjithmonë, çfarë thotë dhe çfarë bën nuk përputhen me njëra-tjetrën. Pra, të shohim se si do të sillet, sepse në bazë të asaj që thotë, është e vështirë të parashikohet se çfarë do të ndodhë realisht në praktikë. Për më tepër, ne duhet të shohim prova konkrete nga Serbia, se ata janë për paqe dhe stabilitet. Deri më tani nuk e kemi parë atë provë, le të shpresojmë se do të befasohemi këndshëm në muajt e ardhshëm. “Vijesti”: Nëse Serbia e pranon këtë plan, a do të tërhiqeni ju dhe kryeministri Albin Kurti dhe do të pranoni formimin e Asociacionit të Komunave (me Shumicë, shën.red.) Serbe? Apo vazhdoni të mbani qëndrimin se ajo mund të formohet vetëm si OJQ dhe a është kjo një ngushtim i autonomisë së komunitetit serb në Kosovë? Osmani: Kemi një vendim të Gjykatës Kushtetuese dhe një Kushtetutë që përcakton qartë direktivat kur bëhet fjalë për çdo asociacion të komunave. Pra ata kërkojnë që Asociacioni i Komunave (me Shumicë, shën.red.) Serbe t’i përmbahet të njëjtave procedura të ndjekura nga Asociacioni i Komunave të Kosovës. Edhe marrëveshja e vitit 2013, e cila është nënshkruar nga Serbia dhe Kosova, e më pas është ratifikuar nga parlamentet tona, kërkon që procedurat për themelimin e asociacionit të komunave të ndjekin të njëjtat procedura të ndjekura nga Asociacioni i Komunave të Kosovës, i cili tashmë ekziston. Ata kanë ndjekur ligjin për vetëqeverisjen lokale, i cili, natyrisht, mundëson krijimin e Asociacionit të Komunave, por janë të regjistruara si organizatë joqeveritare, pra nuk kanë kompetenca ekzekutive. Tani çështja nuk është vetëm të thuhet se është e pranueshme apo jo. Ajo që na duhet është të sigurohemi që të mos i japim Serbisë një instrument të ri në duart e saj, përmes të cilit ajo do të minojë pavarësinë tonë. Ne nuk jemi kundër të drejtave të komunitetit serb që jeton në Kosovë, përkundrazi, duam që ata të ndihen të përfshirë dhe plotësisht të mbrojtur në bazë të standardeve më të larta ndërkombëtare, por duhet të sigurohemi që Serbia të mos ndërhyjë në pavarësinë tonë dhe të mos e përdorë këtë si një instrument për të pakësuar atë që kemi arritur deri tani. Pra, ka shumë diskutime se si të arrihet kjo dhe sigurisht që ka një sërë parimesh që duhen respektuar: para së gjithash vendimi i Gjykatës Kushtetuese, pastaj që Asociacioni i Komunave (me Shumicë, shën.red.) Serbe nuk mund të ketë kompetenca ekzekutive sepse kjo mund të na çojë në një lloj modeli që kemi në Republika Srpska, i cili është i rrezikshëm për të gjithë rajonin, dhe së treti – nuk mund të krijojë një nivel të ndërmjetëm qeverisjeje që nuk lejohet me Kushtetutë. Siç thashë, kjo do t’i jepte Serbisë vetëm një instrument për të krijuar më shumë probleme, jo zgjidhje të mira për të ardhmen. Për të përfunduar, thashë se ligji ynë tashmë lejon krijimin e asociacioneve, por kjo duhet bërë në përputhje të plotë me parimet që sapo theksova. *Klikoni KËTU për t’u bërë pjesë e kanalit zyrtar të Klan Kosovës në Viber. *Klikoni KËTU për ta shkarkuar aplikacionin e Klan Kosovës në Android, dhe KËTU për iOS.