Lajmet e fundit
Pas dy pyetjeve provokuese në Shkollën e Partisë “V.I.Lenin”, Kadare sjell dëshmi të qarta disidence.
Mbetet një e vërtetë e madhe fakti që, jo vetëm vlerat e rralla e të veçanta krijuese letrare, por edhe elementët e disidencës së brendafshehur në libra dhe të hapura në jetën shoqërore të Ismail Kadaresë, janë zbuluar së pari nga studiuesit e huaj.
Në Shqipëri, kritikët i janë shmangur analizës së drejtpërdrejtë të vlerave të disidencës së tij. Këto vlera, shpesh të mohuara, më tepër janë evidentuar përmes sulmeve të kritikës soc-realiste, kur flitej prej saj për: “tendenca borgjeze”, “art surrealist”, “revolucion seksual”, “neveri ndaj aksioneve”, “konflikti mes brezave”, “trajtimi alegorik i punëtorëve dhe fshatarëve”, “nxitja e liberalizmit”, etj., që shpërthyen sidomos pas botimit të romanit “Dimri i vetmisë së madhe”, ku krahas kritikës zyrtare politike dhe letrare, në këtë fushatë u përfshinë me letra dhe diskutime edhe qindra studentë, punëtorë dhe fshatarë.
Për sa i përket disidencës të fshehur brenda rreshtave të librave të Kadaresë, studiuesit dhe kritika brenda dhe jashtë kanë nisur të flasin më me kurajë dhe me kompetencë.
Por në këtë shkrim, do të sjell disa shënime personale të tetorit të vitit 1987, që paraqesin dëshmi të qarta dhe të hapura disidence të Kadaresë, jo thjesht në krijimtarinë e tij letrare nëndiktaturë, por në një auditor të gjerë me mbi 300 veta, mandej në një “kështjellë” të propagandës komuniste, sikurse ishte Shkolla e Partisë “V.I.Lenin” në Tiranë.
Në kuadrin e veprimtarive që shteti i atëhershëm zhvillonte në muajin tetor, si “muaji i letërsisë dhe arteve”, shkrimtarët Ismail Kadare dhe Neshat Tozaj ishin caktuar nga Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të zhvillonin një bisedë të hapur me studentët e Shkollës së Partisë.
Kam qenë prezent në atë takim kur studentët pjesëmarrës bënë shumë pyetje, por dy prej tyre ishin nga ato më provokueset, pasi lidheshin me dy prej veprave më të kritikuara të letërsisë shqipe të asaj kohe.
E para: “Çfarë peshe kishte figura e Enver Hoxhës si personazh qendror i këtij romani, në suksesin e romanit “Dimri i madh”?, (pasi siç dihet “Dimri i vetmisë së madhe” u hoq nga qarkullimi në maj të vitit 1973).
Shkrimin e plotë mund ta lexoni këtu.
