Çfarë është 'Projekti Liria' i Trumpit në Ngushticën e Hormuzit?

Presidenti amerikan Donald Trump ka njoftuar një pauzë të iniciativës së sapo nisur amerikane që synonte të ndihmonte në udhëzimin e anijeve të bllokuara nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit nga Irani. Trump kishte thënë se iniciativa - Projekti Liria - ishte një gjest humanitar "që synonte të çlironte njerëz, kompani dhe vende që nuk kanë bërë absolutisht asgjë të gabuar". Irani ka thënë se anijet mund të kalojnë rrugën ujore kyçe vetëm me autorizimin e tij. Trumpi njoftoi iniciativën e re të dielën. Që atëherë, ushtria e Iranit tha se ka qëlluar drejt anijeve luftarake amerikane për t'i penguar ato të lundronin në rrugën ujore dhe SHBA-të thonë se kanë fundosur anije të vogla - duke kërcënuar një armëpushim që synonte t'i jepte fund luftës. Pastaj të martën - dy ditë pasi u njoftua për herë të parë - Trump tha se iniciativa do të ndalej "për një periudhë të shkurtër kohore" për të parë nëse SHBA-të dhe Irani mund të arrijnë një marrëveshje, raporton BBC, transmeton Klankosova.tv. Ja çfarë dihet për "Projektin Liria" dhe shqetësimet nëse ai mund të çojë në një rifillim më të gjerë të armiqësive. Si po e zbatonte atë ushtria amerikane? Ngushtica e Hormuzit ka mbetur kryesisht e bllokuar që kur SHBA-të dhe Izraeli nisën sulmet ajrore ndaj Iranit më 28 shkurt - dhe Teherani u përgjigj duke bllokuar rrugën ujore vendimtare përmes së cilës 20% e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë duhet të kalojë lirshëm. SHBA-ja thotë se ka 22,500 marinarë në 1,550 anije tregtare të bllokuara në Gjirin Persik. Ka pasur shqetësime në rritje për pakësimin e furnizimeve dhe efektet në shëndetin fizik dhe mendor të marinarëve. Komanda Qendrore Amerikane (Centcom) thotë se "shkatërrues me raketa të udhëhequra, mbi 100 avionë me bazë tokësore dhe detare, platforma pa pilot me shumë domene dhe 15,000 anëtarë të shërbimit" po përdoren për të mbështetur operacionin. Në një njoftim informues në ditën e parë të operacionit, komandanti i Centcom, Admirali Brad Cooper, tha se anije nga 87 vende ishin bllokuar në Gjirin Persik - dhe SHBA-të kishin kontaktuar "dhjetëra anije dhe kompani transporti për të inkurajuar rrjedhën e trafikut përmes tij". Nuk ishte e qartë kur u njoftua operacioni nëse SHBA-të do të përpiqeshin t'u siguronin anijeve të bllokuara një eskortë ushtarake. Mick Mulroy, ish-zëvendësndihmës sekretari i mbrojtjes i SHBA-së dhe një veteran i Marinës, i tha BBC-së se besonte që ushtria amerikane ka të ngjarë të përqendrohej më shumë në mbulimin ajror dhe mbrojtjen nga sulmet me dronë ose raketa, sesa në shoqërimin fizik të anijeve. "Pyetja është nëse anijet do t'i besojnë aftësisë së tyre për të kaluar pa u sulmuar, dhe më e rëndësishmja, kompanisë së sigurimeve", tha ai, para se operacioni të ndërpritej. Tim Wilkins, drejtor menaxhues në Intertanko, një organ tregtar që përfaqëson pronarët dhe operatorët e pavarur të tankerëve, i tha BBC-së se administrata Trump nuk krijoi asnjë koordinim për operacionin, duke i lënë anëtarët të shqetësuar për sigurinë e tyre gjatë tranzitit në Ngushticë.