Lajmet e fundit
Pushkini i pangatërrueshëm! I madh, i gjithëkohshëm! Vargjet e mësipërme janë përkthyer (ende jo botuar në ndonjë përmbledhje) nga Agron Tufa. Asnjë ngurrim, asnjë mëdyshje për t’i përkthyer a ripërkthyer, edhe pse Pushkini ka ardhur e riardhur në shqip nga koha në kohë, nga duar të ndryshme përkthyesish në zë. Asnjë ngurrim, më pas, për t’u lexuar, edhe pse duket sikur bashkëkohësia kërkon gjëra të kësaj kohe. Shija, gjithaq e epërme si dikur, si sot, si gjithherë!
Ta lexosh, por edhe të flasësh për Pushkinin, ia vlen gjithnjë. Është kaq interesant, joshësh. E gjithaq në të njëjtën lartësi rrëfimi për të i shkrimtarit shqiptar, përkthyes gjithashtu i shumë veprave pushkiniane, Agron Tufës …
Arta MARKU: Sa më sipër është varianti i përkthyer prej jush, i një prej poezive më të famshme të Pushkinit të njohura masivisht në Shqipëri. Sigurisht ka jo pak të tjera sikurse “Shalli i Zi” apo “Ju dhe Ti” … por zgjodha pikërisht këtë poezi për ta filluar bisedën për një arsye konkrete: variant gegë i përkthimit të kësaj poezie sërish nga ju:
(në variantin gegë)
Un ju kam dashtë: dashnia ka gjasë
Në shpirtin tem krejt jo nuk â shqimë:
Por mâ ajo le t’mos iu gërgasë;
M’iu ngrysë nuk due asnji grimë;
Un ju kam dashtë, pa bzâ, pa uzdajë,
Herë djegagur e herë me drojë:
Un ju kam dashtë çiltas, i pafaj,
Sa bane Zot, nji tjetër kaq t’ju dojë.
Dy variante pra të së njëjtës poezi, e cila është përkthyer ndërkaq në sa e sa variante të tjera nga të tjerë përkthyes. Tingëllimi muzikor, i jashtëzakonshëm! Gjithnjë në të njëjtën lartësi! Është po kaq e bukur në të gjitha variantet, sigurisht të përkthyera nga duar profesionistësh.
Ku qëndron kyçi i suksesit, ku qëndron vlera e poezisë së Pushkinit, që tingëllon ende kaq bukur, pas 200 vjetësh sërish muzikë aspak e vjetruar?
Ky është misteri i një poeti që u bë, si të thuash, shprehësi i gjithë materies shpirtërore ruse. Ai u bë instanca më e lartë e shprehjes së gjuhës ruse, sepse gjuha letrare ruse është gjuha letrare e Pushkinit. Vetë poetët rusë dhe njerëzit e thjeshtë e perceptojnë Pushkinin, ligjërimin e Pushkinit veçanërisht në poezi, si ligjërim i Zotit. Ata thonë që kumbon, drithëron … në mënyrë kaq të kulluar. Nuk mund të kumbojë më mirë se kaq rusishtja. Për përkthyesin mbetet sfidë shumë e madhe, e vazhdueshme. Dihet se sa i vështirë është përkthimi i poezisë, vështirësia për të dhënë atë kompleksitet tingujsh dhe asosacionesh që shkaktojnë në gjuhën origjinale, te lexuesi origjinal.
Është edhe rima që e vështirëson gjithashtu procesin e përkthimit …
Nuk është problemi i rimës. Është problemi se me sa imazhe përkon përkthimi krahasuar me fuqinë asociative të origjinalit … dhe është jashtëzakonisht delikate poezia e Pushkinit. Droja që përcjell një dashuri e pashprehur, ajo drithërimë e shenjtë, është vështirë të artikulohet, të kapërcehet barriera se në radhë të parë çdo i dashuruar është i pasigurt. Është dakord që më mirë ta mbajë të pashprehur mrekullinë sesa ajo të thyhet nga veshja materiale e fjalëve. Unë besoj se këtë Pushkini e ka vizatuar me tërë brishtësinë e vet dhe mund të themi që, është margaritar i simbolikës lirike.
Pse thoni: gjuha letrare ruse është gjuha letrare e Pushkinit?
Sepse Pushkini lëvroi lirikën ruse dhe i dha një status gjithëpopullor. Rusia e Pushkinit ka qenë Rusia e salloneve ku më shumë flitej frëngjisht sesa rusisht. E kemi parë edhe te letra e Tatianës: Ajo rusishten mire s’e dinte. Dhe pikërisht me ligjërimin poetik të Pushkinit, me veprat e tij, fillon të hyjë në përdorim rusishtja. Pushkini pati atë aftësinë magjike që ta bëjë të ndjeshme, të prekshme dhe ta lartësojë gjuhën e një populli. Gjuhët bashkëkohore të përpunuara të çdo populli, në themel janë rezultatet e poetëve të mëdhenj. Siç është italishtja e Dantes apo anglishtja e Shekspirit etj. Dhe ne i kemi, si të thuash, themeluesit e shqipes që po flasim nga Naim Frashëri e Konica.
Shkrimin e plotë mund ta lexoni më poshtë:
http://www.gazeta-shqip.com/lajme/2015/10/12/pushkini-don-zhuani-i-letrave-ruse/
