Ndërsa Presidenti Trump flet për shkëmbim territoresh, ukrainasit e kanë të vështirë të imagjinojnë dorëzimin e Donbasit, për arsye ushtarake, humanitare dhe politike.
Pasi Presidenti Trump njoftoi se do të takohej të premten me Presidentin Vladimir Putin të Rusisë, udhëheqësi amerikan la të kuptohet se përfundimi i luftës mund të përfshinte “një shkëmbim të disa territoreve” midis Rusisë dhe Ukrainës.
Nuk është e qartë se cilat, nëse ka ndonjë, territore të pushtuara Rusia do të ishte e gatshme të dorëzonte si pjesë e një shkëmbimi. Por Moska kërkon që Ukraina të tërhiqet njëanshmërisht nga i gjithë rajoni lindor i njohur si Donbas, sipas zyrtarëve evropianë që kanë biseduar me zyrtarë të administratës Trump mbi diskutimet e tyre me Putinin, raporton “New York Times”, transmeton Klankosova.tv.
Zyrtarët ukrainas thonë se nuk do të dorëzojnë tokë për një premtim të paqartë paqeje, të cilit nuk do t’i besonin që Rusia do t’i përmbahej. Ky qëndrim reflekton jo vetëm parimet themelore të sovranitetit territorial, por edhe konsiderata ushtarake, humanitare dhe politike që e bëjnë të vështirë për ukrainasit të imagjinojnë dorëzimin e Donbasit.
Ja një vështrim mbi Donbasin, qytetet industriale të të cilit kanë shërbyer si një mburojë që mbron Ukrainën, një mburojë për të cilën mijëra ukrainas kanë luftuar dhe kanë humbur jetën për ta mbajtur.
Rëndësia ushtarake
Rajoni i Donbasit ka qenë skenë e disa prej betejave më të ashpra të Luftës së Dytë Botërore dhe vazhdon të jetë fronti më i ashpër i kontestuar edhe sot.
Në luftën aktuale, në vende si Bahmut dhe Avdivka, ukrainasit e mbajtën vijën për vite me radhë, duke i detyruar rusët të paguajnë një çmim të lartë për çdo kilometër që avanconin. Dy qytetet janë të vetmet të mëdha që rusët kanë marrë që nga viti i parë i luftës.
Qytetet që ende janë nën kontrollin e Ukrainës lidhen nga një rrugë që shkon nga veriu në jug, duke formuar një vijë mbrojtëse që pengon forcat ruse të përparojnë lirshëm nëpër vend.
Dorëzimi i cilitdo prej këtyre qyteteve “do të nënkuptonte në fakt shembjen e të gjithë kësaj vije mbrojtëse”, tha Serhii Kuzan, kryetar i Qendrës Ukrainase për Siguri dhe Bashkëpunim.
Dorëzimi i rajonit do t’i jepte gjithashtu Moskës kontrollin mbi fortifikimet që Ukraina ka ndërtuar duke shpenzuar dhjetëra miliona dollarë, si dhe infrastrukturën jetike hekurudhore dhe tokat e pasura me minerale e qymyr.
Përtej qyteteve të dendura industriale shtrihen hapësira të gjera e të hapura, që përbëjnë një portë kritike drejt zemrës së Ukrainës.
Dorëzimi i Donbasit pa luftë do t’i vendoste forcat ruse në pozicion të rinisnin sulmet dhe të shtynin drejt perëndimit, sipas Institutit për Studimin e Luftës, një grup kërkimor me qendër në Uashington.
Çështje humanitare
Marrja e këtij rajoni nga Rusia do të mund të çonte në një katastrofë humanitare, nëse qindra mijëra njerëz do të detyroheshin të largoheshin nga shtëpitë e tyre ose të rrezikonin të jetonin nën pushtim.
Organizata mediatike, organizata për të drejtat e njeriut dhe hetues të OKB-së kanë dokumentuar shkelje të gjera dhe sistematike të të drejtave të njeriut në territoret e pushtuara nga Rusia, përfshirë arrestime arbitrare, tortura, trajtime çnjerëzore dhe zhdukje me forcë.
Më shumë se 200 mijë civilë jetojnë në pjesën e kontrolluar nga Ukraina të rajonit Donetsk, pjesë e Donbasit. Nga 1,298 vendbanime në rajon, 847 janë të pushtuara nga forcat ruse, përfshirë 447 që janë pushtuar që kur Rusia aneksoi Krimenë dhe dërgoi trupa në lindje të Ukrainës në vitin 2014. Në total, rusët kontrollojnë rreth dy të tretat e rajonit, transmeton Klankosova.tv.
Kateryna Arisoy, me origjinë nga Bahmuti dhe drejtuesja e një organizate bamirëse që ndihmon të tjerët të ikin nga zonat e luftimeve, tha se njerëzit që jetojnë nën pushtim përballen me një të ardhme të zymtë, përfshirë abuzime të rënda për ata që kundërshtojnë autoritetet e pushtimit.
“Unë them se nuk ka jetë në territoret e pushtuara – njerëzit atje thjesht po mbijetojnë”, tha ajo.
Realiteti politik
Ndërsa as Shtëpia e Bardhë dhe as Kremlini nuk kanë paraqitur publikisht ndonjë propozim të veçantë për “shkëmbim territoresh”, refuzimi i shpejtë i idesë nga Presidenti Volodymyr Zelensky i Ukrainës pasqyron një realitet të thellë që shpesh nuk merret parasysh në Perëndim, tha Yaroslav Hrytsak, historian ukrainas.
Identiteti ukrainas, tha ai, qëndron mbi parimin “asgjë për ne, pa ne” – një koncept thelbësor që daton që nga koha e Kozakëve.
“Nëse dëshironi të zgjidhni një çështje ukrainase pa ukrainasit, në njëfarë kuptimi, po mohoni identitetin ukrainas, që është shumë qendror për ukrainasit, sidomos tani”, tha ai.
Kjo ndihmon të shpjegohet pse Zelensky, pavarësisht rënies së mbështetjes në sondazhe, ka gjetur përkrahje të gjerë për refuzimin e çdo shkëmbimi territoresh. Ai ka theksuar se nuk ka autoritet sipas Kushtetutës së vendit për të hequr dorë nga pjesë të territorit.
Më shumë se tre të katërtat e ukrainasve kundërshtojnë shkëmbimin e tokës për një premtim paqeje. Veçanërisht brenda ushtrisë, “ai numër është shumë, shumë më i lartë”, tha Kuzan nga Qendra për Siguri dhe Bashkëpunim e Ukrainës.
“Njësitë, brigadat dhe komandantët me të cilët kemi qenë në kontakt që nga viti 2014 janë kategorikisht kundër ultimatumit të Putinit”, tha ai.
Megjithë të gjitha pengesat, Hrytsak, historian, nuk e përjashton një marrëveshje të madhe. Por, tha ai, ajo do të duhet të përfshijë diçka aq gjithëpërfshirëse sa një marrëveshje nga Rusia për t’u tërhequr nga e gjithë Ukraina jugore.
Edhe kjo mund të mos mjaftojë, shtoi ai. Ukrainasit i shohin territoret si shumë më tepër sesa thjesht tokë.
“Para së gjithash, atje jetojnë njerëz”, tha Arisoy. “Edhe unë kam jetuar në një qytet që tani është i shkatërruar dhe i pushtuar, prandaj nuk e shoh thjesht si një copë tokë”. /Klankosova.tv
