Lajmet e fundit
Kur shkruan, në të vërtetë, askush nuk është në krah të askujt
“Ata do të shohin ty gjithnjë si një grua", Margaret Atwood shprehet kështu teksa flet për autoret femra në letërsi.
Dhe ka plotësisht të drejtë, sepse që në krye të herës shkrimësia, letërsia ka qenë për një grua një ndërmarrje subversive. Që do të thotë se letërsia ka qenë fusha që nuk i përkiste dhe nuk i takonte të hynte, sepse që në zanafillë ka qenë pronë e burrave, ashtu siç është e tërë bota ku jetojmë, edhe sot – një botë maskiliste. Shkrimtaret e para gra as që mendohej të pranoheshin nga realiteti i shoqërisë; më pas, atyre iu njoh veç letërsia e letërshkëmbimit dhe e korrespondencës në përgjithësi. Aty nga shekulli i 19 u shpik edhe termi “letërsi femërore” dhe që nënkuptohej letërsia sentimentale dhe romantike, pa ndonjë vlerë të mirëfilltë. Shumicën e zonjave të letrave i përfolën se gjoja pas shkrimeve të tyre fshihej një “burrë”, ja bashkëshorti, ja dashnori. Ndërsa shkrimtareve femra që iu njoh gjenia e krijimit, u konsideruan me lloj-lloj epitetesh si mendje mashkull dhe trup femër, si hermafroditë mendorë, duke e konsideruar ndryshimin si inferioritet. Pa dyshim që kohërat kanë ndryshuar, por sidoqoftë, shoqëria në të cilën jetojmë sërish e sheh shkrimësinë e autoreve femra me paragjykim gjinor dhe jo në vlerën e vërtetë që ka.
A mund të ndahet letërsia në letërsi të shkruar nga burrat dhe gratë? A mund të flitet për një shkrimësi apo letërsi femërore?
Jo, nuk mendoj. Po ta përmbledhim vetëm me një fjalë, do të thosha që shkrimësia është një aventurë e shpirtit dhe shpirti nuk ka gjini, nuk ka seks. Pra, as mund të ketë emërtim letërsi femërore dhe as mund të shtrohet çështja e një “shkrimi femëror”. Ka vetëm autorë meshkuj dhe femra. Këto emërtime janë “shpikje” e burrave për të mos i pranuar femrat në letërsi, për t’i getoizuar autoret femra dhe kanë një dozë të madhe përçmimi.
A mund të flasim sot për feminizëm në letërsi? A ka letërsi feministe?
Sigurisht që po. Nuk duhet ngatërruar me atë për të cilën folëm më sipër, me shkrimin femëror apo letërsinë femërore. Letërsia feministe shkruan për femrën, për jetën e saj gjinore, shtatzëninë, ushqyerjen e fëmijës me gji, seksin etj., por edhe për pabarazinë gjinore që ekziston, jetën shoqërore të femrës dhe tërë diskriminim që pëson në çdo aspekt të jetës së saj. Ka ese feministe, ka libra mbi feminizmin, por edhe letërsi feministe që shkruan mbi kushtet e jetës së femrës. Dhe nuk janë vetëm femra autoret e këtyre librave, ka edhe autorë meshkuj. Po marr disa shembuj: libri “Seksi i dytë” i Simone de Beauvoir është quajtur i tillë, “Shërbëtorja kuqe alle” e Margeret Atwood po ashtu, drama e Ibsenit “Shtëpia e kukullës” është konsideruar letërsi feministe.
Shkrimin e plotë mund ta lexoni më poshtë:
